Vier landen protesteren om loon, onderwijs en prijzen

Honderdduizenden mensen gingen zaterdag in Frankrijk de straat op voor beter onderwijs, hogere lonen en lagere prijzen. Minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez telde 550.000 demonstranten; de organisatoren spraken van 800.000 (TF1 Info). Ook in België, Italië en Portugal werd die dag gedemonstreerd. De marsen vielen samen, maar in elk land richtten de demonstranten zich met eigen eisen tot hun eigen regering.

Een scholierenopstand botst op de Franse begroting

De Franse mobilisatie begon met oproepen op sociale media. Gele Hesjes, boos over de brandstofprijzen, sloten zich aan bij scholieren die protesteerden tegen lerarentekorten en koude lokalen. Daarna volgden de vakbonden CGT en Solidaires. De scholierenprotesten begonnen al voordat de begroting op tafel lag. Op 8 oktober meldde Reuters dat blokkades van lycées, Franse scholen voor voortgezet onderwijs, aan hun derde week waren begonnen.

De begroting voor 2027 van premier Sébastien Lecornu gaf de scholieren vervolgens een concreet doelwit. Het plan, dat op 1 oktober werd gepresenteerd, verhoogt op papier de onderwijsuitgaven, maar schrapt tegelijk 1.588 lerarenbanen (Le Monde). Volgens minister van Onderwijs Édouard Geffray rechtvaardigt het dalende aantal leerlingen die ingreep. Scholieren voeren aan dat hun scholen er nu al niet in slagen afwezige leraren te vervangen.

Over die bezuiniging kan nog worden onderhandeld. Lecornu beschikt immers niet over een vaste meerderheid in de Assemblée nationale. Tijdens de begrotingsbehandeling kunnen afgevaardigden dus nog over die banen onderhandelen.

De meeste marsen verliepen vreedzaam, maar in enkele steden kwam het tot geweld. In Limoges verwoestte een brand het negentiende-eeuwse stadhuis grotendeels, aldus de lokale prefect (TV5MONDE/AFP). Kort na middernacht zei Lecornu dat 1.200 mensen waren aangehouden (TF1 Info). Dat cijfer is voorlopig; een aanhouding is geen veroordeling.

Ook in de buurlanden, maar om andere redenen

In Brussel verwezen oproepen op sociale media naar het Franse voorbeeld. Enkele honderden jongeren, vooral Franstalige scholieren, marcheerden vanaf het Centraal Station tegen veranderingen in het onderwijs, meldde BRUZZ. De mars begon rustig en eindigde met confrontaties met de politie en ongeveer tien arrestaties. De scholieren richten hun protest tegen de Franse Gemeenschap, de Franstalige regering die het onderwijs in Wallonië en Brussel bestuurt. Daarover beslissen noch de federale regering, noch de EU.

De mars in Italië kwam van buiten de gebruikelijke vakbonds- en partijkanalen. Italia in Piazza, een burgernetwerk dat via berichtenapps is ontstaan, protesteerde tegen de hoge kosten van levensonderhoud, brandstofprijzen en lage lonen. In Milaan marcheerden ruim 5.000 mensen; daarna splitste een groep zich af en gooide stenen en knalvuurwerk naar de politie (Corriere della Sera). Ongeveer vijftig mensen werden naar het politiebureau gebracht, bijna de helft van hen minderjarig (ANSA). Het netwerk heeft geen vakbond of partij als leiding. De regering van Giorgia Meloni in Rome heeft daardoor geen duidelijke gesprekspartner.

In Portugal organiseerden vakbonden een klassieke actiedag. De vakbondskoepel CGTP marcheerde in Lissabon, Porto en Coimbra. Leider Tiago Oliveira eiste een algemene loonsverhoging van 15% en een minimumloon van € 1.100 vanaf januari 2027 (CGTP). Aan die eis zit een deadline: de vakbond plant het volgende protest op 24 november, wanneer het parlement naar verwachting de laatste stemming over de begroting voor 2027 houdt (CGTP).

Waarover de EU wel en niet beslist

De vier landen hebben dezelfde economische tegenwind. De inflatie in de eurozone kwam in september uit op 3,8%; energieprijzen lagen 18,8% hoger dan een jaar eerder (Eurostat). Lenen is deze maand ook duurder geworden. Door een verkoopgolf op de obligatiemarkt steeg de rente die Frankrijk en Italië op hun staatsschuld betalen (To Brief).

Voor drie van de vier landen gelden bovendien Europese begrotingsregels. Frankrijk, België en Italië vallen onder de buitensporigtekortprocedure: de EU-procedure voor landen met een begrotingstekort boven de grens van 3% van het bbp (Article 126 TFEU, Council of the EU). Die procedure begrenst de groei van de overheidsuitgaven. Over de lerarenbanen beslissen Franse ministers en afgevaardigden.

De marsen vielen op dezelfde dag, maar de eisen en aanspreekpunten verschilden per land. Of scholieren hun leraren houden, hangt af van de Franse afgevaardigden die over de 1.588 banen stemmen en van de regering van de Franse Gemeenschap in Brussel. Over lonen en prijzen gaat het in Rome om de regering-Meloni; in Portugal komt de begroting op 24 november ter stemming in het parlement.