Vier landen steunen defensiebank van £400m

Groot-Brittannië, Finland, Nederland en Polen willen een defensiefinancieringsvehikel optuigen dat bestellingen kan bundelen, geld kan lenen aan bondgenoten en leveranciers kan betalen voordat regeringen hun facturen hebben afgehandeld. Het plan richt zich op een echt knelpunt: Europese defensiebudgetten lopen op, maar landen kopen nog altijd apart in, houden orders klein en laten productielijnen daardoor onderbenut. Alleen is vrijwel geen van de juridische bouwstenen die nodig zijn om dit te laten werken publiek beschikbaar.

Wat het MDM moet gaan doen

De Britse premier Keir Starmer kondigde het Multilateral Defence Mechanism op 30 juni aan, met £400 miljoen uit het Britse Defence Investment Plan (GOV.UK). Het MDM moet een onafhankelijke internationale financiële instelling worden, los van één afzonderlijke regering (Pinsent Masons). De opdracht: vraag tussen landen bundelen, leningen verstrekken voor gezamenlijke aanschaf, materieelvoorraden aanleggen en fabrikanten vooraf betalen zodat zij hun productie kunnen opschalen. Volgens het Finse Yle willen de vier landen het mechanisme in 2027 operationeel hebben (Yle).

Dat is relevant omdat bestaande kanalen dit niet leveren. Het inkoopagentschap van de NAVO, de NSPA, beheert multinationale aanschaf, maar verstrekt geen leningen en financiert leveranciers niet voor (NATO). Het EU-instrument SAFE, voluit Security Action for Europe en goed voor €150 miljard aan defensieleningen, financiert wel aankopen. De regels sturen het geld echter naar Europese leveranciers via een eis dat 65% van Europese oorsprong moet zijn. Dat beperkt wat regeringen bij Britse of Amerikaanse fabrikanten kunnen kopen (Council). Het MDM komt precies tussen die twee in te staan: geen EU-begrotingsinstrument, geen NAVO-commandostructuur, maar een bankachtige laag die gezamenlijke orders financierbaar moet maken voordat het materieel wordt geleverd.

Het ontbrekende regelboek

Tussen ambitie en documentatie zit een groot gat. Er is geen gepubliceerde vierlandenovereenkomst die bindende verplichtingen schept. De Britse financiële toezegging staat op papier, maar onderzoekers konden geen Nederlandse kapitaalbijdrage, Poolse oprichtingshandtekening of Finse juridische tekst verifiëren (Pinsent Masons, GOV.UK). Onduidelijk is wie eigenaar wordt van de instelling, wie stemrecht krijgt, wie toezicht houdt, wie mag lenen en wie uiteindelijk de contracten tekent. Gaat het MDM zelf inkopen? Of lopen orders via OCCAR, het Frans-Duits geleide agentschap dat al multinationale wapenprojecten beheert? Het Nederlandse defensiebeleid steunt multinationale aanbesteding, maar bevestigt geen uitvoerende instantie (Defensie Dichtbij). Een defensiebank die leningen verstrekt of aankopen garandeert, creëert bovendien financieel risico. Geen van de oprichtende landen heeft gezegd op wiens balans dat risico terechtkomt.

Leveranciersregels en fabrieksvloeren

De toelating van leveranciers is het politieke breekpunt. Frankrijk probeerde Britse deelname aan SAFE te blokkeren om de industriële voorkeur voor EU-bedrijven te beschermen (CER, Rzeczpospolita). Als het MDM zonder vergelijkbare beperkingen werkt, wordt het een route om Amerikaanse of Britse leveranciers buiten de SAFE-regels om te financieren. Parijs wil dat Europees defensiegeld Europese leveranciers opbouwt. Een parallel kanaal met ruimere toelatingsregels ondermijnt die redenering.

Ook met bereidwillige kopers en beschikbare financiering blijft productie de harde grens. De voormalige Estse diplomaat Jüri Luik zei tegen ERR dat industriële knelpunten in de defensiesector, niet de budgetten, de NAVO-top in Ankara zouden domineren (ERR). Het Estse Äripäev formuleerde het nuchter: euro's houden geen tanks of raketten tegen (Äripäev). Als munitielijnen en fabrieken voor luchtafweercomponenten al op volle capaciteit draaien, versnelt een nieuwe kredietfaciliteit de levering niet vanzelf.

Het MDM kan vooral verschil maken bij herhaalbare, gestandaardiseerde producten: munitie, sensoren, systemen voor elektronische oorlogsvoering en voorraden waarbij gebundelde vraag leveranciers genoeg zekerheid geeft om capaciteit uit te breiden. Voor hoogwaardige luchtafweer ligt dat anders. Daar zitten productieslots en onderdelenketens vaak al jaren vol.

De toets voor 2027 is concreet: een gepubliceerd statuut, genoemde leden en toegezegd kapitaal, een vastgelegde inkooproute, regels voor toegelaten leveranciers, getekende contracten en leveringsschema's. Die antwoorden zijn de vier regeringen nog verschuldigd. Tot die tijd is het MDM veelbelovende infrastructuur, geen bewezen capaciteit.