NAVO-Noorden zet Wang onder druk

De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi reisde begin juli langs Denemarken, Zweden, Finland en Noorwegen. In Zweden was hij voor het eerst in 22 jaar. Beijing presenteerde de reis als een oefening in partnerschap en vrijhandel. De Noordse regeringen legden een ander onderwerp boven op tafel: de relatie van China met Rusland is een Europees veiligheidsprobleem, en dat laat zich niet wegpraten met handelsagenda's.

Een paar jaar geleden zou Wang anders zijn ontvangen. Finland en Zweden waren toen nog militair ongebonden en hielden gesprekken met Beijing vooral bij handel, terwijl veiligheid op afstand bleef. Denemarken en Noorwegen waren wel oprichters van de NAVO, maar volgden in de praktijk een vergelijkbare lijn. Dat veranderde toen Finland in 2023 tot de NAVO toetrad en Zweden in 2024 volgde. Wang zat nu tegenover vier bondgenoten die hun veiligheid bouwen rond afschrikking van Rusland, precies het land dat Beijing volgens Europese regeringen militair ondersteunt.

Finland trok de grens

Finland koos de scherpste toon. Minister van Buitenlandse Zaken Elina Valtonen zette de Russische oorlog en de Europese veiligheid centraal in haar gesprekken met Wang (Finnish Government). Publiek zei zij dat steun aan Rusland de Europese veiligheid ondermijnt en dat zij de nauwere samenwerking tussen China en Rusland betreurt (Yle). Finland deelt een grens van 1.340 kilometer met Rusland en richt zijn buitenlandbeleid op het beschermen van onafhankelijkheid en territoriale integriteit (Finnish MFA). Valtonen sprak dus als NAVO-frontlinieland, niet als behoedzame bemiddelaar.

Denemarken bracht dezelfde boodschap, maar verpakte die zakelijker. Minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen zei "diep bezorgd" te zijn over China's steun aan Ruslands oorlog, terwijl hij tegelijk het belang van China voor het Deense bedrijfsleven erkende (Politiken). Wang vroeg Kopenhagen een "constructieve rol" te spelen in de betrekkingen tussen de EU en China, maar een Chinese bewering dat Løkke de bilaterale handelssamenwerking had geprezen, werd door Deense zijde niet bevestigd (BT). In Zweden noemde minister van Buitenlandse Zaken Maria Malmer Stenergard Oekraïne een belangrijk gespreksonderwerp en kaartte zij ook de zaak aan van de vastgehouden Zweedse uitgever Gui Minhai.

Wat Wang kreeg, en wat niet

De reis speelde zich af tegen een hardere achtergrond in Berlijn. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken ontbood de Chinese ambassadeur na berichten dat Russische militairen op Chinese militaire faciliteiten zouden zijn getraind. Reuters verwees naar interne Russische militaire documenten; Welt beriep zich op Europese inlichtingendiensten (t-online, n-tv). Een volledige publieke bewijsketen is er niet, en Beijing ontkent de aantijging. Maar bewezen of niet, de kwestie maakt het voor Europese regeringen lastiger om China nog als gewone handelspartner te behandelen.

Wang presenteerde zijn rondreis als diplomatieke toenadering. Volgens China bezocht hij de landen op uitnodiging van de Noordse ministers van Buitenlandse Zaken. Beijing gebruikt daarbij graag woorden als partnerschap, vrijhandel en verdieping van samenwerking. Die taal moet de Europese agenda van "de-risking" verzachten: het verminderen van kritieke afhankelijkheden van China zonder de commerciële banden volledig door te snijden.

Het eigen kanaal van de EU met Beijing blijft overigens open. Brussel en Beijing begonnen eind juni handelsbesprekingen op ministerieel niveau, met oktober als deadline voor resultaten (EUnews). Commissievoorzitter Ursula von der Leyen waarschuwde dat de EU zal ingrijpen als Beijing tegen die tijd geen concrete vooruitgang laat zien op wederkerigheid in de handel (Euronews). Sinds 2019 classificeert de EU China tegelijk als samenwerkingspartner, economische concurrent en systeemrivaal (European Commission).

Nationale hoofdsteden bepalen het Europese handelsbeleid niet zelfstandig. Wel bepalen zij de politieke sfeer in de Europese Raad, waar regeringsleiders de richting van de EU uitzetten. Een week waarin Noordse regeringen China publiekelijk aan Rusland koppelen, maakt die sfeer richting oktober strakker.

De rondreis leverde geen concreet resultaat op: geen akkoord over Oekraïne, geen handelsconcessie, geen nieuw sanctieplan. Wang kreeg toegang. De Noordse landen hielden het diplomatieke kanaal open, maar maakten Rusland tot de prijs van elk warmer gesprek met Beijing.