Frankrijk entert stateloze Russische tanker

Een Frans marineschip volgde de Tagor dagenlang over de Atlantische Oceaan voordat militairen het schip ten westen van Bretagne enterden. De tanker had tijdens de reis van vlag gewisseld, van Madagaskar naar Kameroen. Beide registraties bleken ongeldig. De Russische kapitein weigerde bevelen op te volgen (Maritime Executive). Een Brits oorlogsschip hielp het vaartuig 's nachts volgen (NDTV).

De Tagor ligt nu in de baai van Douarnenez en is onderwerp van strafrechtelijk onderzoek wegens défaut de pavillon: varen zonder geldige vlag. Frankrijk heeft eerder tankers uit de Russische schaduwvloot vastgezet, maar dit is de eerste zaak waarin beslaglegging leidt tot strafvervolging in plaats van een bestuurlijke boete (Euronews). President Macron noemde het omzeilen van sancties "onacceptabel" (DW). Frankrijk test daarmee of fysieke onderschepping ook juridisch kan werken als sanctiewapen.

Eén land handelt terwijl 27 lidstaten geen akkoord vinden

Frankrijk beroept zich bij dit soort acties op UNCLOS, het VN-Zeerechtverdrag dat de basis vormt voor maritieme rechten. Artikel 110 staat oorlogsschepen toe vaartuigen op volle zee te stoppen wanneer zij geen geldige vlag voeren (Völkerrechtsblog). Die route omzeilt het kernprobleem van de EU: voor nieuwe sancties is unanimiteit nodig, dus instemming van alle 27 lidstaten, terwijl enkele maritieme landen juist de scherpste maatregel blokkeren.

Het 21ste sanctiepakket van de EU, dat begin juni wordt verwacht, zal meer tankers uit de schaduwvloot treffen (Livemint). Maar een volledig verbod op maritieme diensten blijft geblokkeerd. Zo'n verbod zou EU-bedrijven verbieden schepen met Russische olie te verzekeren, te bemannen of te onderhouden. Volgens Euronews Greece houden Griekenland en Malta vol dat de maatregel er alleen kan komen als de G7, de club van grote westerse economieën, eerst meedoet. Cyprus nam bij de onderhandelingen over het 20ste pakket dezelfde positie in. Griekse, Cypriotische en Maltese bedrijven verdienen miljarden aan maritieme diensten voor schepen met Russische vracht. Dat verklaart waarom juist deze drie regeringen het felst tegenstribbelen.

Polen trekt het andere kamp. Zeven lidstaten hebben om strengere beperkingen voor de schaduwvloot gevraagd (Newsmax Polska). Polen en Denemarken hebben samen oefeningen gehouden voor het enteren van vermoedelijke schaduwvlootschepen (PolSOF). De sanctiestrijd draait daarmee om de kloof tussen landen die willen optreden en landen die weigeren hen daarvoor ruimte te geven.

De patstelling in de Oostzee

Zelfs de landen die harder willen optreden, lopen in hun eigen wateren vast. De Estse minister van Buitenlandse Zaken prees de Franse enteractie als "het juiste signaal" (ERR). Maar Estland heeft ook erkend dat enteren in de Oostzee te riskant is: Russische escorteschepen volgen de tankers en maken handhaving op het beslissende moment onaantrekkelijk. Denemarken controleert met de Deense zeestraten de enige toegangspoorten tot de Oostzee, maar heeft nog geen enkel schip geënterd.

Frankrijk kan op de open Atlantische Oceaan opereren omdat Russische marine-escortes daar ontbreken. In de Oostzee, waar het verkeer van de schaduwvloot juist het dichtst is, verandert de nabijheid van Russische bases de afweging volledig. Handhaving gebeurt dus waar zij het veiligst is, niet waar zij het hardst nodig is.

Rusland past zich overigens aan. Het land registreert schepen uit de schaduwvloot stelselmatig onder eigen vlag (Ukrainska Pravda). Een schip met een geldige Russische vlag is niet langer stateloos en kan niet op grond van artikel 110 van UNCLOS worden geënterd. Als Rusland die herregistratie afrondt, sluit de juridische route waarop Frankrijk leunt. Zonder mandaat van de VN-Veiligheidsraad bestaat er geen alternatief, en dat mandaat zou Rusland vetoën.

De Tagor ligt in een Franse baai, de kapitein wacht strafrechtelijke vervolging. Schip voor schip sluit Rusland intussen de maas die deze enteractie mogelijk maakte.