Frankrijk bevriest uitgaven bij €3,5tn schuld

Frankrijk heeft een staatsschuld van € 3.536,1 miljard (INSEE). Het jaarlijkse begrotingstekort, het verschil tussen wat de overheid uitgeeft en binnenkrijgt, blijft boven 5% van het BBP hangen (IMF). Brussel opende vorig jaar een buitensporigtekortprocedure tegen Parijs, de formele EU-route die een geloofwaardig plan afdwingt om de overheidsfinanciën weer richting de regels te brengen (Council). De politieke strijd gaat inmiddels niet meer over de vraag óf Frankrijk moet bijsturen. Het gaat over wie de rekening krijgt.

Brussel kijkt nu naar de groei van de uitgaven

Volgens de EU-regels moeten lidstaten hun tekort onder 3% van het BBP houden en hun schuld onder 60% (Council). Frankrijk overschrijdt beide grenzen. Volgens het IMF moet Parijs tot en met 2029 jaarlijks met ongeveer 0,8 procentpunt van het BBP aanscherpen (IMF).

De manier waarop Brussel dit afdwingt, is veranderd. Onder het hervormde begrotingskader van de EU draait het vooral om de snelheid waarmee de overheidsuitgaven groeien, gecorrigeerd voor rentelasten, door de EU gefinancierde programma's en conjuncturele werkloosheidskosten (European Commission). Brussel schrijft Parijs niet voor welke uitkering omlaag moet. Maar het zet wel een maximum op de uitgavengroei. Daarna moet de Franse regering zelf bepalen wat meegaat met de prijzen en wat wordt bevroren.

Een bevriezing snijdt in koopkracht

Daar komt de Franse term "année blanche" binnen. Daarmee bedoelt Parijs een jaar waarin betalingen die normaal met de inflatie meestijgen, gelijk blijven. Pensioenen, uitkeringen, zorgvergoedingen, belastingschijven: alles wat aan prijzen is gekoppeld, wordt daarmee een mogelijke besparingspost.

Het mechanisme is eenvoudig. Neem een pensioen van € 1.000 per maand. Bij 3% inflatie zou dat pensioen naar € 1.030 gaan. Blijft het op € 1.000 staan, dan bespaart de staat € 30 per persoon per maand. Vermenigvuldig dat met miljoenen ontvangers en de begrotingswinst loopt snel op, zonder dat iemand formeel een "verlaging" hoeft aan te kondigen. Rexecode, een economisch onderzoeksinstituut, berekende dat Frankrijk met herhaalde bevriezingen in 2030 weer onder de tekortgrens van 3% kan komen (Le Figaro).

Het tekort daalt omdat mensen in reële termen minder krijgen dan zij verwachtten. Gepensioneerden verliezen koopkracht. Werknemers van wie het loon stijgt terwijl de belastingschijven niet meebewegen, schuiven sneller een hogere schijf in en betalen meer belasting. Administratief oogt de correctie technisch. Economisch is het gewoon een verlies.

De zorgrekening verschuift, verdwijnt niet

Het meest concrete pakket ligt voorlopig in de zorg. De regering heeft ontwerpbesluiten naar de CNAM gestuurd, de Franse nationale zorgverzekeraar, met lagere vergoedingen voor sommige medicijnen, tandzorg, medische hulpmiddelen en ziekenvervoer (Le Monde). IFRAP, een denktank voor begrotingsbeleid, raamt het zorgpakket voor 2027 op € 2,15 miljard (IFRAP).

Premier Sébastien Lecornu gebruikt in zijn publieke uitleg concrete drempels: mensen die meer dan 50 doosjes medicijnen kopen of meer dan 24 keer per jaar naar een arts gaan (TF1 Info). Dat zijn politieke voorbeelden, geen gepubliceerde toelatingscriteria. De besluiten die naar de CNAM zijn gestuurd, gaan immers over vergoedingspercentages, niet over maxima per patiënt.

Maar de kosten verdwijnen niet. Aanvullende zorgverzekeraars, de private verzekeringen die aanvullen wat de staat niet vergoedt, waarschuwen dat ongeveer € 1,5 miljard aan kosten naar hen verschuift. Daarna komt die rekening via hogere premies terecht bij werknemers, gepensioneerden en werkgevers (Le Memento). Het staatstekort krimpt. De zorgkosten van huishoudens lopen op.

De renterekening eet de begroting op

Alleen al de Franse rentelasten komen in 2026 uit op € 59,3 miljard (AFT). BNP Paribas schat dat, als de leenkosten hoog blijven, ongeveer 60% van de geplande uitgavenstijging in 2027 wordt opgeslokt door rente (BNP Paribas). Dat geld koopt geen extra ziekenhuizen, leraren of uitkeringen. Het betaalt voor oude schulden.

Duitse financiële media behandelen Frankrijk inmiddels als een risico voor de eurozone. Het verschil tussen Franse en Duitse leenkosten is opgelopen tot ongeveer 80 basispunten, oftewel 0,8 procentpunt, en beleggers kijken bijna even voorzichtig naar Franse staatsleningen als naar Italiaanse (Handelsblatt, FAZ). Voor een land dat lang gold als veilige kernlener van de eurozone is dat wel een verschuiving: hogere leenkosten vergroten het tekort dat Parijs juist probeert te sluiten.

Zoals we vorige week schreven, vindt het IMF de Franse consolidatieplannen onvoldoende. Het zorgpakket is het eerste concrete antwoord van de regering. Maar € 2,15 miljard aan besparingen is een fractie van een tekort boven 5% van het BBP. De regering-Lecornu heeft de eerste tranche benoemd. Welke huishoudens en bedrijven de veel grotere rest dragen, zegt zij nog niet.