Macron en Meloni zoeken Libanon-coalitie

Emmanuel Macron en Giorgia Meloni hebben deze week op hun top in Antibes afgesproken te werken aan een multinationale coalitie die UNIFIL, de VN-vredesmacht in Libanon, moet opvolgen zodra het mandaat op 31 december 2026 afloopt (Daily Sabah, UN News). Volgens Parijs en Rome moet daarmee een "gevaarlijk veiligheidsvacuüm" in Zuid-Libanon worden voorkomen. De lastigere vraag is of andere Europese hoofdsteden daar juridisch, politiek en praktisch wel in mee kunnen.

Twee plannen, één etiket

De taal van Macron en Meloni is ruim: een brede coalitie, afgestemd met de EU en de VN, die de Libanese soevereiniteit moet versterken (Euronews). Het plan van de EEAS, de diplomatieke dienst van de EU, is smaller: een civiel-militaire missie van drie jaar om de Libanese strijdkrachten te adviseren en te trainen op grensbewaking, toezicht en maritieme bescherming (Devdiscourse, LBC Group).

Dat verschil doet ertoe. Een trainingsmissie kan thuis worden verkocht als ondersteuning. Een gewapende vredesmacht vraagt parlementen om het risico op doden en gewonden te accepteren. VN-secretaris-generaal António Guterres heeft zelf opties voorgesteld, variërend van ongeveer 2.000 tot meer dan 5.500 geüniformeerde VN-militairen om het staakt-het-vuren te monitoren en het Libanese leger te steunen (UN News). Of de opvolger een VN-operatie, een EU-missie of een coalitie van bereidwillige landen wordt, bepaalt welke juridische basis elke deelnemer nodig heeft. Het Frans-Italiaanse initiatief vervangt een hertekende VN-aanwezigheid dus niet vanzelf; het concurreert er ook mee.

De binnenlandse sloten

Elke Europese hoofdstad die troepen zou kunnen leveren, stuit op eigen juridische remmen.

Ierland is het scherpste voorbeeld. Voor buitenlandse inzet van meer dan 12 militairen vereist de Ierse wet drie goedkeuringen: van de regering, van de Dáil (het parlement) en van de VN. Het kabinet heeft een wetsvoorstel goedgekeurd om de VN-eis te schrappen, maar dat is nog niet door het parlement en krijgt al weerstand van gewone fractieleden binnen de regerende partij Fianna Fáil (RTÉ, Irish Examiner). Als de opvolger geen VN-operatie wordt, kan Ierland onder de huidige wet niet meedoen. Daarmee houdt de Veiligheidsraad, inclusief Rusland en China met hun vetorecht, indirect invloed op Ierse keuzes voor crisisbeheer.

Duitsland stapt uit UNIFIL. De Bondsdag heeft de Duitse bijdrage nog één laatste keer verlengd, met een afbouwfase tot medio 2027 (Deutschlandfunk). Voor elke nieuwe gewapende inzet is een vers parlementair mandaat nodig, plus een duidelijke basis in het internationaal recht. Berlijn heeft gezegd pas weer te willen praten bij een "werkbaar politiek-militair totaalconcept" (Bundesregierung). Dat betekent: een afgebakende missie, een route naar vertrek en een plan om de eigen militairen te beschermen.

Spanje heeft met ongeveer 650 militairen in UNIFIL operationele ervaring, maar ook daar is parlementaire toestemming nodig voor inzet in het buitenland (Infobae/EFE). Een officieel Spaans standpunt over het Frans-Italiaanse voorstel is nog niet openbaar gemaakt.

Waar de macht vandaan moet komen

Cyprus maakt van het plan niet alleen een Libanonkwestie, maar ook een vraag naar Europees militair bereik in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Nicosia moderniseert militaire faciliteiten binnen een defensiepartnerschap met Frankrijk en positioneert het eiland daarmee als logistieke basis voor operaties in de regio (Cyprus Mail). Een Europese missie bij Libanon zou voor bevoorrading en evacuatie waarschijnlijk op Cypriotische infrastructuur leunen.

Daarmee ontstaat frictie met Turkije. Operaties vanaf Cyprus raken immers aan Ankara's onopgeloste conflict over het eiland en aan bredere Turkse claims in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Turkije zal een Europese missie die vanaf Cyprus wordt opgebouwd vermoedelijk niet lezen als stabilisatie, maar als een poging van Frankrijk en bondgenoten om een permanente regionale voet aan de grond te krijgen.

Wat nog openligt

Sinds maart zijn zeven UNIFIL-vredeshandhavers gedood. De Veiligheidsraad heeft een resolutie aangenomen over verantwoording voor misdrijven tegen vredeshandhavers; aanvallen kunnen daarbij neerkomen op oorlogsmisdrijven (UN Press). Die balans zal wegen op elke parlementaire stemming over een opvolger.

Zes maanden voor het aflopen van het UNIFIL-mandaat staat de Frans-Italiaanse coalitie voor een vraag die geen topontmoeting kan oplossen: wie stuurt militairen naar Zuid-Libanon zonder VN-blauwe helm, op basis van welk mandaat, met welke geweldsinstructies, en wie draagt de verantwoordelijkheid als het misgaat? Europa heeft een voornemen. Het heeft nog geen troepenmacht, geen mandaat en geen duidelijke verantwoordelijkheidsketen.