Franse uitgavenstop voor 2027 mist cijfers

Premier Sébastien Lecornu heeft zijn ministers op 14 september opgedragen de staatsuitgaven in 2027 nominaal gelijk te houden, met uitzondering van defensie. Daarvoor worden de lettres-plafonds herzien, de voorlopige uitgavenplafonds waarbinnen ieder ministerie zijn begrotingsaanvraag opstelt. Begrotingsdiscipline bepaalt daarmee voortaan de planning van de regering (Le Monde). Politiek is de boodschap helder, financieel ontbreekt de uitwerking. Voorlopig levert de brief geen aantoonbare tekortreductie op: de regering heeft niet bekendgemaakt op welk uitgavenbedrag de bevriezing betrekking heeft, welk basisjaar zij hanteert en met welke maatregelen het parlement zou moeten instemmen.

Een begrotingsinstructie, nog geen begroting

Een lettre-plafond is een bestuurlijk instrument, geen wet. Volgens de Franse begrotingsdirectie vormt de brief slechts een stap in de voorbereiding van de begrotingswet, voorafgaand aan de parlementaire goedkeuring (Budget Directorate). Het parlement moet de uiteindelijke begroting nog aannemen volgens de Franse organieke begrotingswet, die de voorbereiding en behandeling van begrotingswetten regelt (LOLF). Een herziene tabel per ministerie, een totaalbedrag en een ondertekende bijlage ontbreken. De opdracht luidt dat de uitgaven gelijk moeten blijven, maar vermeldt niet welk bedrag wordt bevroren en ten opzichte van welke grondslag.

Dat onderscheid is relevant, omdat het begrip ‘staatsuitgaven’ in Frankrijk minder omvat dan veel lezers zullen denken. De begroting van de centrale overheid dekt de salarissen, aanbestedingen, investeringen en subsidies van ministeries. De meeste pensioenen, zorguitgaven en gezinsuitkeringen vallen echter onder een afzonderlijke socialezekerheidswet, met een eigen organiek wettelijk kader (LOFSS). Gemeenten en regio’s stellen bovendien zelf hun begroting vast. Een nominale bevriezing van de ministeriële uitgaven raakt deze geldstromen niet rechtstreeks, maar kan de druk wel doorschuiven. Als rijksbijdragen aan lokale overheden of overdrachten aan de sociale zekerheid achterblijven bij de inflatie, komt de bezuiniging immers uiteindelijk daar terecht.

Ook de rentelasten dalen niet doordat vakministeries minder mogen uitgeven. Agence France Trésor raamde de renterekening van de staat voor 2026 op € 59,3 miljard (AFT). Die kosten worden bepaald door de financiële markten, niet door ministers.

Wie betaalt zodra het plafond knelt

Blijft de inflatie rond het huidige niveau, dan betekent een nominale uitgavenbevriezing een reële daling van wat ministeries kunnen inkopen. Uit één algemeen plafond volgt overigens niet dat ieder ministerie of programma even hard wordt geraakt. Sommige posten kunnen fors worden gekort, terwijl andere alsnog extra geld krijgen. Zolang de regering geen bedragen per ministerie publiceert, valt de besparing in euro’s niet te berekenen.

De enige grote besparing waarvoor tot dusver een openbaar bedrag is genoemd, is een voorgestelde bijdrage van € 6 miljard door gepensioneerden. Die moet komen uit een gedeeltelijke indexering van de pensioenen of een wijziging van hun inkomstenbelastingaftrek (LCP). Deze ingreep hoort thuis in de socialezekerheidswet en staat los van de bevriezing bij de ministeries. Tussen de € 6 miljard en de ongeveer € 30 miljard aan totale begrotingsmaatregelen die de regering voorbereidt, liggen vooralsnog vooral opties en geen besluiten (To Brief).

Wanneer aanbestedings- en overdrachtsbudgetten de prijsstijgingen niet bijhouden, voelen opdrachtnemers, subsidieafhankelijke organisaties en lokale diensten dat als eerste. De ongeveer 2,5 miljoen Franse rijksambtenaren kunnen te maken krijgen met minder nieuwe collega’s, een beperktere salarisgroei of een verschraling van de dienstverlening, afhankelijk van de verdeling binnen ieder ministerie (DGAFP). Defensie valt buiten de bevriezing. Die uitzondering beschermt de bestaande begroting, maar garandeert nog geen extra geld.

De rekensom klopt voorlopig niet

De financiële markten wachten niet op de nadere uitwerking van Lecornu. Op 10 september was het renteverschil tussen Franse en Duitse staatsleningen opgelopen tot ongeveer 94 basispunten (0,94 procentpunt), het hoogste niveau sinds 2012 (Banque de France market data, Le Monde). Die stijging dateert van vóór de brief en weerspiegelt het bredere gebrek aan vertrouwen in het Franse begrotingsbeleid. Ze is dus geen oordeel over deze specifieke instructie.

Zonder nieuwe maatregelen loopt het Franse begrotingstekort volgens de recentste raming van de Europese Commissie in 2027 op tot 5,7% van het BBP, terwijl de staatsschuld 120,2% bereikt (European Commission). Zelfs een volledige verbetering van € 30 miljard brengt het tekort niet terug tot het pad dat de Europese begrotingsregels voorschrijven. Volgens de Cour des comptes, de Franse rekenkamer, is een tekort van ongeveer 2,8% nodig om de schuldquote te stabiliseren (Cour des comptes). De afstand tussen 5,7% en 2,8% is groot. Te snel bezuinigen brengt echter eveneens risico’s mee. INSEE verwacht voor 2026 slechts 0,4% economische groei (INSEE). Ongedifferentieerde bezuinigingen drukken dan de belastbare inkomens, bedrijfswinsten en bestedingen, waardoor juist de inkomsten afnemen die het begrotingsgat moeten dichten.

Met zijn instructie erkent Lecornu een reëel geloofwaardigheidsprobleem. Herstel van vertrouwen vergt echter een wettelijk vastgesteld meerjarenplan, doorgerekend door een onafhankelijke begrotingstoezichthouder en gesteund door het parlement. In de versplinterde Assemblée nationale kan iedere maatregel worden geblokkeerd of afgezwakt. Zolang de uitgangsbasis en de afzonderlijke ingrepen niet zijn gepubliceerd, heeft Frankrijk wel een richting aangekondigd, maar nog geen route of eindpunt.