Frankrijk mist 0,5 procentpunt groei

Franse huishoudens zijn in het tweede kwartaal armer geworden. Hun koopkracht per consumptie-eenheid, een maatstaf voor wat een gemiddeld huishouden na belastingen en inflatie daadwerkelijk kan besteden, daalde met 0,6%, blijkt uit herziene nationale rekeningen van het Franse statistiekbureau INSEE (INSEE-cijfers tweede kwartaal). Tegelijkertijd verlaagde INSEE zijn groeiraming voor 2026 bijna met de helft, van 0,7% naar 0,4% (INSEE-overzicht september, INSEE-raming juni). De regering baseerde haar begroting echter op 0,9% groei (Franse ministerie van Financiën). Het verschil tussen die aanname en de economische werkelijkheid is inmiddels groot genoeg om een gat in de overheidsfinanciën te slaan.

Minder banen, minder bestedingen, minder belastinginkomsten

De lagere raming is gebaseerd op nieuwe cijfers, niet op een somberder toon van INSEE. Uit herziene kwartaalgegevens van eind augustus bleek dat de economie in het eerste kwartaal met 0,2% kromp en in het tweede kwartaal stagneerde. Beide uitkomsten waren slechter dan het statistiekbureau in juni had aangenomen (INSEE-cijfers tweede kwartaal). Frankrijk ging daardoor vrijwel zonder economisch momentum de herfst in.

Op de arbeidsmarkt wordt de vertraging het duidelijkst zichtbaar. INSEE verwacht dat in 2026 52.000 banen in loondienst verdwijnen, na een verlies van 48.000 banen in 2025. In het eerste kwartaal bedroeg de werkloosheid 8,1%; eind dit jaar zal dat naar verwachting 8,6% zijn (INSEE-rapport september). Wie zijn baan verliest of daarvoor vreest, stelt uitgaven uit. De Franse spaarquote ligt al rond 17,6% (raming Europese Commissie voor Frankrijk). Huishoudens houden hun geld dus liever achter de hand dan dat zij het uitgeven.

Lagere bestedingen drukken de inkomsten uit inkomstenbelasting, btw en vennootschapsbelasting. Tegelijkertijd lopen de uitgaven aan werkloosheidsuitkeringen op. Beide ontwikkelingen vergroten het begrotingstekort op een bijzonder ongunstig moment. Tegen Frankrijk loopt immers al een Europese buitensporigtekortprocedure, die het land verplicht zijn tekort uiterlijk in 2029 terug te brengen tot minder dan 3% van het BBP. Momenteel bedraagt het tekort ongeveer 5% (besluit van de Raad over het begrotingstraject, raming Europese Commissie voor Frankrijk).

Hogere financieringskosten beperken de speelruimte verder

Op 10 september verhoogde de ECB de rente met 0,25 procentpunt (ECB-rentebesluit). Die verhoging raakt de bestaande Franse staatsschuld niet meteen. Staatsobligaties hebben een gemiddelde looptijd van ongeveer acht jaar (Agence France Trésor). De hogere rente sijpelt daardoor geleidelijk de begroting binnen, telkens wanneer Parijs aflopende schuld door nieuwe, duurdere leningen vervangt. De richting is wel duidelijk: Frankrijk betaalt voor tienjarige staatsleningen inmiddels meer dan Spanje en Italië (ECB-statistieken over staatsobligaties, To Brief).

De meeste Franse huiseigenaren hebben langlopende hypotheken met een vaste rente en merken daar voorlopig weinig van, blijkt uit gegevens van Banque de France over nieuwe kredietverlening (kredietonderzoek Banque de France). De eerste klappen vallen bij nieuwe huizenkopers, kleine bedrijven die variabelrentende leningen moeten herfinancieren en de Franse overheid zelf.

Duitsland laat zien hoeveel verschil begrotingsruimte maakt. De groei is er met mogelijk 0,5% eveneens zwak, maar Berlijn kan omvangrijke uitgaven aan infrastructuur en defensie financieren. Volgens de Bundesbank kunnen die investeringen tot en met 2028 1,3 procentpunt aan de groei toevoegen (raming Bundesbank). Frankrijk heeft die mogelijkheid niet. Het begrotingstekort is al te groot voor een stimuleringsprogramma, terwijl de Europese regels juist consolidatie vereisen.

Voor Parijs resteert daarmee een lastige keuze over de inhoud en timing van de begroting. Forse bezuinigingen of belastingverhogingen kunnen bij nauwelijks groei de belastinggrondslag verder aantasten waarvan de overheid afhankelijk is. Uitstel heeft eveneens een prijs: zonder een begroting met concrete uitgavenverlagingen of inkomstenverhogingen en een realistische groeiraming zullen beleggers een hogere rente verlangen. Bij 0,4% groei kan Frankrijk zijn Europese tekorttraject niet zonder economische schade volgen. Hoe zwaar de rekening bij huishoudens en werknemers terechtkomt, hangt af van besluiten die Parijs nog niet heeft bekendgemaakt. Alleen dalende financieringskosten zouden de druk kunnen verlichten, maar daarover gaat Frankrijk niet zelf.