Franse schuldpremie nadert 90 basispunten

De Franse tienjaarsrente kwam op 9 september uit op 4,31%, het hoogste niveau sinds de financiële crisis van 2008 (Reuters via Les Echos Investir). Van een schuldencrisis is voorlopig geen sprake. Het grootste deel van de stijging kwam door de wereldwijde verkoopgolf op de obligatiemarkt. Daardoor liep het rendement op dat beleggers eisen om overheden geld te lenen. Het specifiek Franse probleem is kleiner en werkt trager door, maar verdient wel nauwkeurige aandacht.

De Franse rente steeg sterker dan de Duitse, maar minder sterk dan de cijfers suggereren

In die week liepen de obligatierentes in veel landen op. Zelfs Duitsland, de veiligste kredietnemer van de eurozone, zag zijn tienjaarsrente stijgen tot 3,42% (Reuters via Investing.com). Op 9 september steeg de Duitse rente met 6 basispunten, ofwel honderdsten van een procentpunt, tegenover 8,5 basispunten voor Frankrijk (Reuters via Les Echos Investir). Die dag liep Frankrijk dus ongeveer 2,5 basispunten verder uit op Duitsland. Dat verschil is reëel, maar uit één handelsdag valt niet af te leiden welk deel voortkomt uit begrotingsrisico en welk deel uit gewone marktruis.

Over een langere periode wordt het beeld duidelijker. Het renteverschil tussen Franse en Duitse tienjaarsleningen bereikte 88,7 basispunten, bijna 90 en het hoogste niveau sinds november 2024 (Idéal Investisseur). Deze opslag loopt al maanden op. Beleggers verlangen hem als vergoeding voor de Franse begrotingstekorten en de politieke onzekerheid.

De vergelijking met Zuid-Europa laat zien hoe ver Frankrijk is opgeschoven. Bij de opening van de markt op 9 september kon Griekenland goedkoper lenen dan Frankrijk (France 24/AFP). De Italiaanse tienjaarsrente bedroeg 4,21%, tegenover 4,26% voor Frankrijk (QuiFinanza). Frankrijk betaalt inmiddels dus meer dan landen die het vroeger moeiteloos achter zich liet.

Hoe de hogere rente de begroting bereikt

Een marktrente van 4,3% maakt het volledige Franse financieringsprogramma van € 310 miljard voor 2026 niet onmiddellijk duurder. Eind juli had de schatkist immers al ongeveer 71% van de geplande obligaties verkocht tegen de lagere rentes van eerder dit jaar (Agence France Trésor). Bestaande obligaties behouden bovendien hun oorspronkelijke rente tot de aflossingsdatum, terwijl de gemiddelde looptijd van de Franse staatsschuld langer is dan acht jaar (French Senate). De druk neemt daardoor geleidelijk toe, telkens wanneer goedkope oude schuld wordt vervangen door duurdere nieuwe leningen.

Dat proces is overigens al begonnen. Bij de veiling van 3 september steeg het geaccepteerde rendement op de Franse referentieobligatie met een looptijd tot november 2036 van 3,90% in augustus naar 4,23%, aldus Boursorama. Aan kopers was geen gebrek: de verhouding tussen de totale inschrijvingen en het aangeboden bedrag bedroeg 2,28. Beleggers boden dus voor ruim tweemaal zoveel euro's als de schatkist wilde ophalen. De markt functioneert ordelijk; van een kopersstaking is geen sprake.

De Europese Commissie raamt het Franse begrotingstekort dit jaar op 5,1% van het BBP. Zonder nieuwe maatregelen stijgt dat in 2027 naar 5,7%, terwijl de staatsschuld oploopt tot meer dan 120% van het BBP (European Commission, European Commission EDP). Volgens een gevoeligheidsanalyse van de Franse Senaat leveren blijvend hogere rentes in het eerste jaar ongeveer € 3,2 miljard aan extra rentelasten op en over vijf jaar € 23,5 miljard (French Senate). Dat bedrag beperkt de toekomstige ruimte voor belastingbeleid, overheidsuitgaven en investeringen.

Met het TPI-instrument kan de ECB staatsobligaties van een euroland kopen wanneer marktspanningen de normale doorwerking van haar rentebeleid verstoren (ECB). Op 9 september wees echter niets erop dat Frankrijk zo'n ingreep naderde. Alle door Reuters ondervraagde economen verwachtten dat de ECB haar depositorente de volgende dag zou verhogen tot 2,50% (Reuters via Devdiscourse). Een hogere beleidsrente houdt ook de obligatierentes in de rest van de eurozone op peil.

Nieuwe kopers van Franse obligaties krijgen een hoger nominaal rendement wanneer zij de stukken tot de aflossing aanhouden. Bij bestaande beleggers, die tegen een lagere rente kochten, daalt juist de marktwaarde van hun bezit. Voor de Franse belastingbetaler loopt de rekening geleidelijk op, doordat bij iedere herfinanciering goedkope schuld uit de jaren tien plaatsmaakt voor obligaties tegen de huidige voorwaarden. De Franse financieringsmarkt blijft weliswaar ordelijk functioneren, maar iedere lening tegen de huidige risicopremie verkleint de toekomstige speelruimte van de regering.