Frankrijk steunt €36 miljard defensie ondanks tekort

De Franse Assemblée nationale heeft op 19 mei ingestemd met € 36 miljard extra militaire uitgaven. Daarmee stijgen de geplande defensie-investeringen tot 2030 naar € 436 miljard (Le Monde, Al-Monitor). De wet kreeg 440 stemmen voor en 122 tegen; alleen het radicaal-linkse La France Insoumise en de Groenen stemden tegen. Voor Frankrijk is dit de grootste opwaartse bijstelling van de defensiebegroting in decennia. Toch kan de enige kernmacht van de EU geen gebruikmaken van het begrotingsinstrument waarmee 17 andere lidstaten hun herbewapening financieren.

Granaten, geen platforms

De € 36 miljard gaat vooral naar verbruiksgoederen, niet naar een grotere krijgsmacht. De grootste posten zijn € 8,5 miljard extra voor munitie en in totaal € 8,4 miljard voor drones en op afstand bestuurde systemen. Verder gaat geld naar vroegtijdige-waarschuwingssatellieten (€ 3,9 miljard) en samen met Italië geproduceerde onderscheppingsraketten voor luchtverdediging (€ 1,6 miljard) (Al-Monitor).

Dit zijn de lessen van het Oekraïense slagveld, omgezet in begrotingsregels. Na drie jaar oorlog, waarin Europese voorraden zichtbaar leegliepen, kiest Parijs voor wat het snelst opraakt. De grote programma's schuiven niet naar voren: geen nieuwe orders voor Rafale-gevechtsvliegtuigen, geen extra fregatten, geen versnelling voor het Frans-Duitse gevechtsvliegtuig van de zesde generatie. Defensiebedrijven omschrijven de bijstelling als financiering van "het in 2023 goedgekeurde formaat dat ondergefinancierd was", niet als uitbreiding (Forces Opérations). Ongeveer 90% van de uitgaven blijft bij Franse bedrijven, het hoogste aandeel binnenlandse aanbesteding in Europa (Defense News).

De ontsnappingsclausule waar Frankrijk niet bij kan

De EU-hervorming van de begrotingsregels uit 2024 schiep een defensie-ontsnappingsclausule. Lidstaten mogen tot 1,5% van het BBP aan extra militaire uitgaven buiten de tekortberekening houden. Zeventien lidstaten hebben die clausule geactiveerd (Epicenter Network, Brussels Signal). Frankrijk niet, omdat het dat niet kan.

Sinds juli 2024 zit Frankrijk in de EU-procedure voor buitensporige tekorten, de formele route die begint wanneer het begrotingstekort boven 3% van het BBP uitkomt. Het Franse tekort bedraagt 5,1%. De ontsnappingsclausule voorkomt dat defensie-uitgaven nieuwe procedures uitlokken, maar heft bestaande procedures niet op. Artikel 8 van Verordening EU 2024/1264 verplicht Frankrijk om het tekort uiterlijk in 2029 onder 3% te brengen, ongeacht hoeveel Parijs uitgeeft aan raketten en satellieten.

Die asymmetrie binnen de EU is veelzeggend. Duitsland hervormde zijn constitutionele schuldenrem en activeerde de clausule. Het gaf in 2026 € 108 miljard uit aan defensie, bijna twee keer zoveel als de Franse € 57 miljard. Polen werd het eerste land dat EU-SAFE-defensieleningen tekende, een nieuwe Europese leenfaciliteit voor militaire uitgaven, ter waarde van € 43,7 miljard. Warschau besteedt bovendien 4,5% van het BBP aan zijn krijgsmacht. De landen met de meeste begrotingsruimte voor herbewapening zijn dus niet de landen die Europa's nucleaire afschrikking dragen.

De Franse leenkosten zetten daar extra druk op. In mei bereikte de rente op tienjarige staatsleningen het hoogste niveau sinds 2009. De geraamde rentelast voor 2026, € 74 miljard, ligt al boven de defensiebegroting. Frankrijk leent om schuld te bedienen en leent tegelijk om zich te herbewapenen.

Regels onder druk

De stemming bracht een ongewoon brede meerderheid op de been: zowel het Rassemblement National als de socialisten sloten zich aan bij het regeringsblok. Op defensie was dat een van de breedste parlementaire allianties in jaren. Maar de wet kwam er zonder nieuwe inkomstenmaatregelen en leunt op miljarden aan kortingen bij andere ministeries. Het linkse verzet ging overigens niet alleen over geld. Afgevaardigden waarschuwden dat de wet vaag omschreven bevoegdheden bevat waarmee de regering tijdens veiligheidscrises milieu- en planningsregels kan passeren.

Macron pleit al langer voor een aparte tekortbehandeling van defensie. De Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft gedreigd uit het SAFE-leningenprogramma te stappen als de ontsnappingsclausule niet ook voor energiekosten gaat gelden. Ongeveer de helft van de staten die de defensieclausule gebruiken, besteedt de vrijgekomen ruimte aan niet-defensieve posten. Daarmee verzwakken zij de geloofwaardigheid van het mechanisme, juist nu de druk toeneemt om het uit te breiden.

De wet gaat op 2 juni naar de Franse Senaat. De parlementaire rekensom is rond. De begrotingsrekensom nog niet.