Rentelasten Franse staatsschuld naar hoogste punt in 17 jaar na olieblokkade in Midden-Oosten

Franse staatsobligaties noteerden half mei een rendement van 3,97%, het hoogste niveau sinds 2009. Aan de andere kant van de Rijn liep de Duitse rente op tot 3,18%, een niveau dat sinds 2011 niet meer was gezien. De directe aanleiding is de olieprijs, die richting 109 dollar per vat ging nadat de blokkade van de Straat van Hormuz ongeveer een vijfde van de wereldwijde handel in ruwe olie raakte. Maar de rentestijging legt vooral iets bloot wat er al was: een continent dat zijn herbewapening financiert met schuld, terwijl de rente op die schuld net is opgelopen.

Van olieprijs naar obligatieprijs

De route van een oliestoring naar hogere financieringskosten voor overheden loopt via inflatieverwachtingen. Duurdere energie trekt de totale inflatie omhoog, het cijfer waarin ook beweeglijke posten als brandstof en voedsel zitten. In de Verenigde Staten kwam de consumenteninflatie in april uit op 3,8%, aangejaagd door een energiestijging van 17,9%. Daardoor liep de rente op Amerikaanse tienjaarsstaatsleningen op tot boven 4,44%, waarna obligatiemarkten elders volgden.

In Europa prijzen handelaren inmiddels een kans van 87% in dat de ECB in juni de rente verhoogt. Hogere verwachte beleidsrentes duwen de rendementen op alle soorten staatsschuld omhoog. Volgens de ECB is vooral de termijnpremie, de extra vergoeding die beleggers eisen voor langlopende obligaties in een onzekere wereld, de belangrijkste verklaring voor de stijging van de lange rente. Voor deze crisis lagen de langetermijninflatieverwachtingen nog dicht bij 2%. Beleggers zijn hun vertrouwen in de ECB dus niet kwijt. Ze willen wel beter worden betaald voor een wereld die van de ene dag op de andere riskanter werd.

Frankrijk: mondiale schok, nationale zwakte

Alle eurolanden betalen meer om te lenen. Voor Frankrijk komt daar een tweede laag bovenop: de mondiale renteschok valt samen met landenspecifiek politiek risico. Het verschil tussen Franse en Duitse staatsleningen liep op tot ongeveer 85 basispunten (0,85 procentpunt), tegen een historisch gemiddelde van 53 vóór de politieke crisis van 2024.

De Franse renterekening steeg in het eerste kwartaal van 2026 met 37%, tot meer dan € 6 miljard. Voor heel 2026 rekent het Franse agentschap voor staatsschuld op € 59,3 miljard aan schuldendienst, inmiddels meer dan het onderwijsbudget. Rentebetalingen zijn daarmee de grootste afzonderlijke uitgavenpost van de Franse staat geworden.

Het scherpste marktsignaal is de vergelijking met Italië. Frankrijk en Italië lenen nu tegen vrijwel dezelfde rente; vorige zomer was het verschil tussen hun staatsleningen nog maar 5,5 basispunt. Een marktordening die tien jaar lang vanzelf sprak, Frankrijk veilig en Italië riskant, is verdwenen. De ECB noemt Italië zelf een "positieve uitzondering" dankzij de begrotingsdiscipline in Rome. In Parijs tast politieke versnippering intussen het vertrouwen aan.

Wapens en een rekensom die niet sluit

In deze krappe omgeving stuurt de NAVO aan op defensie-uitgaven van 5% van het BBP in 2035. Frankrijk zit nu op 2,4%. Dat gat dichten zou neerkomen op 75 miljard euro extra per jaar, terwijl de regering net € 6 miljard aan bezuinigingen heeft aangekondigd om de oplopende rentelasten op te vangen. Het geld voor herbewapening en het geld dat naar schuldendienst gaat, komen uit dezelfde kleiner wordende ruimte.

Frankrijk is hierin overigens niet uniek. De Spaanse begrotingswaakhond AIReF waarschuwde dat Madrid tot 2028 voor € 15 miljard aan aanpassingen moet doorvoeren om aan de EU-begrotingsregels te voldoen. Polen geeft al 4,8% van het BBP uit aan defensie, het hoogste percentage binnen de NAVO, maar 37% daarvan wordt met schuld gefinancierd. In Duitsland heeft het nieuwe infrastructuurfonds van € 500 miljard, bovenop onbeperkte defensieleningen, economen ertoe gebracht te waarschuwen voor schendingen van de EU-begrotingsregels.

De ECB vergadert op 11 juni. Christine Lagarde omschreef de situatie als een "stapeltaart van schokken": afzonderlijk hanteerbaar, samen veel lastiger. Een aanbodschok in olie bestrijden met hogere rente is normaal centralebankbeleid. Of dat kan zonder de begrotingspositie van de op een na grootste economie van de eurozone te breken, is de vraag die niemand in Frankfurt als eerste wil beantwoorden.