Frankrijk bant sociale media onder 15

Als de Franse scholen in september weer opengaan, kunnen leerlingen onder de 15 jaar tegen een nieuwe wettelijke grens aanlopen. Op 20 juli bereikten een gemengde commissie van afgevaardigden en senatoren een akkoord over een verbod op socialemedia-accounts voor kinderen onder de 15 (Le Progrès, Midi Libre). Als beide Kamers de tekst aannemen, wordt Frankrijk een van de duidelijkste Europese proefgevallen voor een vraag die vrijwel elke ouder kent: kun je tieners werkelijk van Instagram houden?

Het parlement koos voor een brede lijn. In plaats van alleen de schadelijkste platforms op een zwarte lijst te zetten en ouders bij andere diensten toestemming te laten geven, zoals de Senaat wilde, trekken de wetgevers één leeftijdsgrens: geen sociale media vóór 15 jaar, met uitzonderingen voor educatieve diensten zoals Wikipedia (Le Parisien, LCP). Frankrijk zet daarmee in op één handhaafbare grens, niet op toezicht per platform.

Hoe controleer je leeftijd zonder identiteit te controleren?

Een verbod aannemen is het eenvoudige deel. Het laten werken zonder van elke login een identiteitscontrole te maken, is lastiger. Frankrijk stelt niet voor dat TikTok om het paspoort van een tiener vraagt. Het model waar voorstanders op wijzen, gebruikt een externe verificateur: een onafhankelijke dienst die controleert of iemand boven of onder de 15 is en alleen een ja-of-nee-antwoord doorgeeft aan het platform (RTL).

Het werkt ongeveer als een portier bij een club. De portier ziet je identiteitsbewijs, stelt vast dat je oud genoeg bent en laat je door. De bar binnen krijgt je naam of geboortedatum niet te zien. In de cryptografie heet dit een zero-knowledge proof: je bewijst één feit, bijvoorbeeld dat je oud genoeg bent, zonder het onderliggende bewijs prijs te geven. Het Europese deskundigenpanel voor kindveiligheid beveelt dit aan als de privacyvriendelijke route (Commission panel). De EU bouwt overigens ook aan een Digital Identity Wallet, waarmee burgers onder meer hun leeftijd moeten kunnen aantonen zonder hun hele identiteitsbewijs te delen (EU Digital Identity Wallet).

Helemaal theoretisch is dit niet. De eerste evaluatie van leeftijdscontrole door de Britse toezichthouder Ofcom telde 69 miljoen afgeronde leeftijdscontroles bij 32 diensten, met methoden die uiteenlopen van gezichtsschatting tot vergelijking met een foto-identiteitsbewijs (Ofcom). Alleen zijn zulke systemen nog niet uitgerold op de schaal die sociale media vergen.

Het verschil tussen een poort en een muur

Een leeftijdspoort op een pornosite heeft één duidelijke ingang. Sociale media werken anders. Er zijn bestaande accounts, gedeelde gezinstablets, telefoons van oudere broers en zussen, VPN's en een groep 14-jarigen die doorgaans genoeg reden heeft om elke blokkade te omzeilen.

Het deskundigenpanel van de Commissie waarschuwt dat de eerste ervaringen met algemene verboden erop wijzen dat veel minderjarigen toch een weg naar binnen vinden (Commission panel). De eenvoudigste controle, het bekende invulveld voor je geboortedatum, geldt bij Ofcom niet als effectief (Ofcom). Gezichtsschatting zit daar tussenin, maar wordt juist rond 14 en 15 jaar minder nauwkeurig. Precies daar ligt straks de juridische grens.

Frankrijk schrijft de regel. Wie handhaaft hem?

Frankrijk kan een wet aannemen, maar Meta, TikTok en Google sturen hun EU-activiteiten aan vanuit Ierland. De handhaving loopt daardoor via de Europese Digital Services Act, die de Europese Commissie en de Ierse nationale toezichthouder gezamenlijk toezicht geeft op zeer grote platforms (DSA). De Commissie onderzoekt Meta en TikTok al vanwege ontwerpkeuzes die jonge gebruikers mogelijk vasthouden, met boetes die kunnen oplopen tot 6% van de wereldwijde omzet (Slaughter and May, DSA). Spanje werkt aan een eigen kader dat leeftijdsgrenzen combineert met ontwerpplichten voor platforms (20minutos). De Ierse Eurocommissaris Michael McGrath heeft betoogd dat de complexiteit juist vraagt om EU-brede regels, niet om een lappendeken van nationale systemen (Irish Examiner).

Frankrijk probeert platforms, leeftijdsverificateurs en EU-toezichthouders na aanneming van de wet de technische uitvoering te laten oplossen. Voorstanders willen dat het verbod al bij de rentrée in september werkt (RTL). Maar een wet aannemen en leeftijdsverificatie op elk groot platform invoeren, volgen heel verschillende tijdschema's. De komende maanden draait het om drie dingen: bouwen platforms controles die de privacy intact laten, vinden tieners er toch een weg omheen, en behandelen Europese toezichthouders handhaving als urgent of laten zij het dossier doorschuiven.