G7-plan van 100 miljoen vaten laat dieselvolume open

Sinds maart hebben olie-importerende landen ongeveer 325 miljoen vaten uit noodvoorraden vrijgegeven: iets meer dan 80% van wat ze hadden toegezegd, meldt het Internationaal Energieagentschap (IEA), dat de coördinatie van die voorraden verzorgt (IEA). Op 2 oktober beloofde de G7 de komende vier maanden nog eens 100 miljoen vaten beschikbaar te stellen (G7 statement). Uit geen van beide cijfers blijkt hoeveel extra diesel Europa bereikt, terwijl juist diesel schaars is.

Twee cijfers, twee verschillende maatstaven

Op 11 maart spraken de 32 leden van het IEA af 400 miljoen vaten beschikbaar te stellen, de grootste gecoördineerde vrijgave van het agentschap tot nu toe (IEA). Een noodvoorraad bestaat uit ruwe olie of verwerkte brandstof die een overheid zelf aanhoudt of bedrijven laat opslaan om een aanbodschok op te vangen. Vergeleken met de stand van oktober zijn van de toezegging uit maart dus nog ongeveer 75 miljoen vaten niet als vrijgegeven geregistreerd (IEA March, IEA October).

Ook de gebruikte termen lopen uiteen. In maart zegden regeringen toe olie beschikbaar te stellen; in oktober telde het IEA hoeveel olie was vrijgegeven. Geen van beide cijfers is een openbaar overzicht van brandstof die aan afnemers is verkocht of bij depots is afgeleverd.

De G7, een groep van grote, rijke democratieën waartoe onder meer de VS, Japan, Duitsland en Frankrijk behoren, kwam vervolgens met een eigen plan. Dat voorziet in 100 miljoen vaten over vier maanden en wil een aanzienlijk deel van de diesel al in de eerste 20 dagen vrijgeven (G7 statement). Het communiqué zegt rekening te houden met toezeggingen die al zijn nagekomen. Hoeveel vaten binnen het plan nieuw zijn, staat er niet in; ook ontbreekt een volume voor diesel.

Le Figaro stelde de voor de hand liggende vraag: valt het resterende deel van de toezegging uit maart binnen het nieuwe plan, of komt het erbovenop (Le Figaro)? Zolang daarop geen antwoord is, kunnen de oktobertelling en het G7-plan niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld (Franceinfo, Élysée).

Waarom diesel de bottleneck is

De uitvoer van ruwe olie uit het Midden-Oosten is aanzienlijk hersteld, vertelde IEA-directeur Fatih Birol aan de G7-leiders. De aanvoer van geraffineerde producten, zoals diesel die in raffinaderijen is verwerkt, blijft ernstig beperkt. Aanvallen op Russische raffinaderijen hebben de krapte vergroot (IEA). Ruwe olie moet eerst worden geraffineerd voordat die een vrachtwagen kan aandrijven. Diesel uit voorraden slaat die stap over en kan rechtstreeks naar brandstofdistributeurs.

Daarom is de samenstelling van een vrijgave even belangrijk als de omvang. In maart meldde het IEA in een voorlopige uitsplitsing dat de Europese bijdrage vooral uit geraffineerde producten zou bestaan (IEA). Bij de oktobertelling en het G7-plan ontbreekt een gepubliceerd dieselcijfer.

G7-leden beloofden bovendien elkaars brandstofuitvoer niet te beperken (G7 statement). Dat is relevant voor Europa: Washington had eerder gedreigd de dieseltransporten over de Atlantische Oceaan aan banden te leggen (To Brief).

Aangeboden, verkocht en goedkoper aan de pomp

Nationale cijfers laten zien hoe groot het verschil tussen 'beschikbaar' en 'verkocht' kan zijn. De Nederlandse overheid rekent bijna 4,7 miljoen van de toegezegde 5,4 miljoen vaten als 'vrijgegeven of beschikbaar gesteld'. Ook meldt ze dat voorraadagentschap COVA op 2 oktober begon 50.000 ton diesel aan te bieden (Dutch government). Een aanbod is nog geen verkoop; kopers moeten de brandstof ook afnemen.

In Duitsland is dat verschil vergelijkbaar. Berlijn wees 2,6 miljoen ton toe uit een voorraad van ongeveer 20 miljoen ton (German government). De Duitse regering heeft alleen bevestigd dat kopers een eerste tranche hebben afgenomen; hoe groot die was, is niet bekendgemaakt. Europese voorraadagentschappen rekenen brandstof in gewicht, terwijl het IEA vaten telt. Daardoor zijn nationale cijfers nog lastiger op te tellen.

Verkochte diesel leidt bovendien niet vanzelf tot een lagere pompprijs. Handelsblatt zag het G7-besluit eerder als een kortstondig signaal aan de markt dan als een middel om de dieselprijs blijvend te verlagen (Handelsblatt). De Poolse energieminister Miłosz Motyka verwoordde op 2 oktober de scepsis. Omdat de bevoorrading niet was onderbroken, zag hij geen reden om Poolse diesel vrij te geven. Volgens hem zou dat de prijzen aan de pomp nauwelijks drukken (XYZ).

Zijn redenering hangt samen met de prijsopbouw. De pompprijs bestaat uit de groothandelsprijs (de prijs waartegen handelaren onderling verkopen), distributiemarges en belasting. Een daling van de groothandelsprijs komt daardoor maar gedeeltelijk bij automobilisten terecht. Blijft diesel duur, dan merken de grootste verbruikers dat als eerste: wegvervoerders en bedrijven met dieselmachines. Hoe langer de krapte aanhoudt, hoe meer zij die kosten waarschijnlijk doorberekenen.

De G7 heeft het IEA gevraagd binnen 20 dagen verslag uit te brengen (G7 statement). Tot die tijd wijzen de cijfers op één conclusie: de totale vrijgave uit voorraden is aanzienlijk, maar de G7 heeft niet duidelijk gemaakt hoeveel extra diesel zijn plan op de Europese markt brengt. Het heeft immers noch de overlap met de toezegging uit maart gepubliceerd, noch een uitsplitsing naar product.