Genua-arbeiders moesten 60% loon afstaan

Arbeiders die betonnen caissons maakten voor de nieuwe golfbreker van Genua moesten vermoedelijk 40% tot 60% van hun loon afdragen aan arbeidsbemiddelaars. Op 26 juni arresteerden het parket van Savona en de Carabinieri acht mensen en plaatsten zij twee bedrijven onder gerechtelijk toezicht (Il Fatto Quotidiano, La Voce di Genova). De verdenking: illegale arbeidsbemiddeling en uitbuiting op een locatie in Vado Ligure, waar prefabonderdelen voor de golfbreker werden geproduceerd. Arbeiders moesten volgens de onderzoekers ook hun eigen veiligheidsmateriaal kopen. Daarnaast vermoeden zij dat veiligheidscertificaten voor risicovol bouwwerk zijn vervalst (IVG).

Het gaat om verdenkingen in een lopend onderzoek, niet om feiten die al door een rechter zijn vastgesteld. Toch legt de zaak een zwakke plek bloot in de manier waarop Europa zijn postpandemische investeringsgeld controleert.

De golfbreker van Genua is een infrastructuurproject van € 1,3 miljard, gefinancierd via Italië's fondo complementare al PNRR, een nationaal fonds dat het Italiaanse herstelplan aanvult (Port of Genoa). Dat herstelplan valt op zijn beurt onder de Europese Recovery and Resilience Facility, de RRF, waarmee Brussel geld uitkeert aan lidstaten in ruil voor hervormingen en investeringsmijlpalen (EUR-Lex). Het geld voor de golfbreker komt dus niet rechtstreeks uit EU-subsidies, maar het project draait wel binnen hetzelfde uitvoeringskader. Italië is de grootste ontvanger uit de RRF, met een plan van € 194,4 miljard aan subsidies en leningen (European Commission). Bij die omvang wordt de controlevraag vanzelf politiek.

Brussel controleert mijlpalen, geen bouwplaatsen

De RRF is opgezet om hervormingen af te dwingen en de EU-begroting te beschermen. Zij is niet opgezet als inspectiedienst voor bouwplaatsen. Brussel kijkt of Italië afgesproken mijlpalen heeft gehaald: een hervorming is aangenomen, een project is gestart, een doel is bereikt. Is dat het geval, dan kan de betaling door. Volgens de RRF-verordening ligt de eerste verantwoordelijkheid voor het voorkomen van fraude, corruptie en belangenconflicten bij de lidstaten zelf (EUR-Lex).

De EU heeft overigens gespecialiseerde instanties. OLAF, het antifraudebureau, onderzoekt fraude met EU-geld. Het Europees Openbaar Ministerie, EPPO, kan misdrijven vervolgen die de financiële belangen van de EU raken (EPPO). Maar geen van beide is een arbeidsinspectie. De blinde vlek zit tussen de Brusselse betalingschecklist en de arbeider die drie onderaannemingslagen onder het hoofdcontract werkt. In de Europese controlearchitectuur kijkt niemand standaard of iemand onderaan die keten het loon kreeg waarop hij recht had, of de opleiding die hij had moeten krijgen.

Een patroon, geen incident

De verdenkingen rond Genua passen in een breder en goed gedocumenteerd patroon. Reuters beschreef eerder hoe onderaannemingsketens en arbeidsbemiddelaars in de Italiaanse bouw, logistiek en mode lonen drukken en bescherming uithollen (MarketScreener/Reuters). De Deense krant Politiken benaderde de zaak vanuit de positie van arbeidsmigranten, sprak van "slavernijachtige omstandigheden" en verschoof daarmee de aandacht van de strafrechtelijke procedure naar de menselijke kosten (Politiken).

Italië is hierin niet uniek. Zweeds onderzoek naar criminele economieën in overheidsaanbestedingen laat zien dat misbruik vaak binnendringt via zwakke contractopvolging en gebrekkige betalingscontrole, niet via spectaculaire kapingen van projecten (ESF Sweden). Een recent rapport van de Europese Rekenkamer wees daarnaast op gaten in antifraudestrategieën rond RRF-controles en stelde de vraag of betalingen op basis van mijlpalen wel echte traceerbaarheid van geldstromen opleveren (ECA SR 2026-18). De kwetsbaarheid is structureel: dezelfde mijlpalenlogica die voorkomt dat Brussel nationale uitgaven micromanaget, beperkt ook het zicht op wat er binnen uitvoeringsketens gebeurt.

De deadline vergroot de spanning

Italië moet zijn mijlpalen en doelen uiterlijk in augustus 2026 halen om in december 2026 de laatste RRF-betalingsaanvraag te kunnen indienen (CGIL). Deadlinedruk beloont zichtbare voortgang. Tegelijk maakt die druk de onderste lagen van onderaanneming juist makkelijker onzichtbaar.

Wat nog ontbreekt, is de volledige kaart van onderaannemers, de betalingsketen en een oordeel over de vraag of deze zaak een nationaal strafdossier blijft of bredere controle uitlokt. De RRF kan certificeren dat een golfbreker is gebouwd. Of de mensen die hem bouwden betaald en beschermd werden, is voorlopig het probleem van iemand anders.