Duitsland leent €110 miljard voor defensie

Het kabinet van Friedrich Merz heeft de ontwerpbegroting voor 2027 goedgekeurd, met in totaal ongeveer € 203,6 miljard aan nieuwe schulden. Daarvan is € 109,7 miljard bestemd voor defensie (SPIEGEL, RTE). Daarmee zou Duitsland in één jaar de grootste lener van de eurozone worden. Voor de rest van Europa is vooral relevant hoe Berlijn dit mogelijk maakt: Duitsland heeft zijn eigen begrotingsregels aangepast, terwijl andere lidstaten die ruimte niet hebben.

Hoe Duitsland buiten zijn eigen regels leent

De totale uitgaven komen uit op € 555,4 miljard. Binnen de reguliere federale begroting is € 118,7 miljard aan nieuwe schuld nodig om het verschil tussen belastinginkomsten en geplande uitgaven te dichten. Daarnaast lopen twee aparte financieringskanalen mee: ongeveer € 54,9 miljard uit een infrastructuurfonds en € 30 miljard uit het defensiefonds dat in 2022 werd opgericht (DW).

Die "Sondervermögen", de Duitse speciale fondsen, zijn het mechanisme. Ze maken het mogelijk om het officiële begrotingstekort kleiner te laten lijken, terwijl de staat via aparte potten wel fors leent buiten de gewone begroting om. De Duitse Schuldenbremse, de grondwettelijke regel die de structurele leencapaciteit van de federale overheid beperkt, is aangepast zodat defensie-uitgaven boven 1% van het BBP buiten de rem vallen. Met die ene juridische ingreep kreeg Merz ruimte om de defensie-uitgaven in 2029 op 3,5% van het BBP te richten (Bundesregierung).

De kosten lopen snel op. Volgens begrotingsramingen die Upday aanhaalt, stijgen de rentelasten op de federale schuld naar verwachting van € 41,9 miljard in 2027 tot ongeveer € 80,7 miljard in 2030. De Duitse Stabiliteitsraad, die de schulden van de federale overheid en de deelstaten bewaakt, heeft al gewaarschuwd dat deze koers kan botsen met de Europese begrotingsregels (Handelsblatt).

Lenen voor zichzelf, bezuinigen voor de club

Tegelijkertijd dringt Berlijn aan op een verlaging van de volgende EU-begroting met ongeveer € 400 miljard, volgens een uitgelekt positiedocument waarover Marketscreener berichtte. Uit die gezamenlijke begroting worden onder meer cohesiebeleid, landbouw en klimaatprogramma's in armere lidstaten betaald. Duitsland heeft dus zijn eigen begrotingsgrondwet herschreven om meer aan defensie te kunnen uitgeven, terwijl het van Europese partners vraagt genoegen te nemen met minder geld uit de gezamenlijke pot.

Voor Frankrijk is de spanning het grootst. Parijs heeft zich vastgelegd op € 436 miljard aan militaire uitgaven tot en met 2030, maar de Franse staatsschuld bedraagt al ongeveer 117,5% van het BBP. Op langere termijn kunnen de rentelasten richting 5% van het BBP gaan (Le Figaro, Le Monde). Duitsland heeft begrotingsruimte gemaakt door één grondwettelijke bepaling te herschrijven. Frankrijk heeft geen vergelijkbare uitweg en moet zich elk jaar opnieuw financieren binnen veel nauwere marges.

Op de obligatiemarkten is die bredere druk al zichtbaar. Het rendement op Duitse tienjaarsleningen stond op 6 juli rond 2,94%; het Italiaanse equivalent op 3,71%. Het verschil, de spread tussen wat beide landen betalen om te lenen, bedroeg daarmee 77 basispunten (Borsa Corriere, Teleborsa). Die spread is kleiner geworden, wat op het eerste gezicht goed nieuws lijkt voor Rome. Dat is het niet echt: het verschil nam vooral af doordat de Duitse leenkosten stegen, niet doordat Italië goedkoper kon lenen. BNP Paribas wees er eerder al op dat structureel hogere rentes de schuldenlast in alle ontwikkelde economieën zwaarder maken (BNP Paribas).

Wat het geld daadwerkelijk koopt

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte heeft Berlijn aangespoord om de hogere uitgaven om te zetten in inzetbare strijdkrachten en werkende productielijnen, niet alleen in begrotingsposten (NATO). Daar ligt de toets. Duitsland heeft de financiële ruimte om de Europese herbewapening te dragen. Maar bondgenoten mogen bewijs verwachten dat deze schulden leiden tot inzetbare brigades, luchtverdedigingssystemen en munitievoorraden, niet vooral tot hogere stukprijzen en meer geïmporteerd materieel. Of Frankrijk en kleinere lidstaten dit tempo kunnen volgen zonder extra gezamenlijke EU-financiering, blijft de vraag die deze begroting onbeantwoord laat.