Duitsland schrapt F126 na € 2,3 miljard

Duitsland heeft op 24 juni het F126-fregattenprogramma stopgezet. Daarmee verdwijnt een contract voor zes grote oorlogsschepen, nadat al ongeveer € 2,3 miljard was uitgegeven (BMVg, Euronews). Defensieminister Boris Pistorius zei dat het door Nederland geleide consortium rond Damen Naval de afgesproken planning en het budget niet meer kon halen. Er komt geen enkel schip.

Het alternatief ligt al op tafel: maximaal acht kleinere MEKO A-200-fregatten van de Duitse bouwer TKMS, ingericht voor onderzeebootbestrijding, dus het opsporen, volgen en aanvallen van onderzeeërs (Defense News, Bundeswehr). Maar die order hangt af van de Bondsdag. Het aanbestedingspakket waarover parlementariërs zouden moeten stemmen, bestaat nog niet.

Hoe een ouder, beproefd ontwerp een prestigeproject verving

De F126 moest laten zien dat Europese defensiebedrijven over landsgrenzen heen oorlogsschepen konden bouwen. Damen won het contract in 2020 als hoofdaannemer en ontwerpleider. Duitse werven zouden de bouw doen. In de praktijk liep de constructie vast op vertragingen, problemen met softwarekoppelingen en de overdracht van technische plannen aan Duitse industriële partners (Opex360).

Berlijn bekeek nog een reddingsroute via de scheepsbouwtak van Rheinmetall. Volgens het ministerie zouden de totale kosten dan oplopen tot meer dan € 18 miljard (Handelsblatt). Ook zou Duitsland mogelijke schadeclaims tegen Damen moeten laten vallen, claims waarvan Pistorius zelf overigens suggereerde dat de kans van slagen beperkt kon zijn (MarineLink). Het ministerie koos voor afkappen.

Het probleem was niet alleen technisch. Het ging om zeggenschap: wie ontwerpt, wie bouwt, wie draagt aansprakelijkheid en wie betaalt wanneer de planning breekt. De F126 past daarmee in een breder patroon van Europese defensieprojecten die precies op deze vragen vastlopen. Als partners het niet eens worden over de verdeling van industrieel werk of over de controle op cruciale technologie, schuiven deadlines op en lopen kosten snel op. Damen verliest zijn positie op de Duitse marinemarkt bij wat het grootste Duitse marinecontract sinds de oorlog had moeten worden (Deutschlandfunk). Door te kiezen voor een ouder, bewezen nationaal ontwerp boven open grensoverschrijdende concurrentie, geeft Duitsland toekomstige partners ook een signaal: als gezamenlijke contracten onder druk komen te staan, haalt Berlijn het werk liever naar huis.

EU-instrumenten proberen landen juist de andere kant op te bewegen. SAFE, het nieuwe Europese leninginstrument voor gezamenlijke defensieaankopen, en het Europees Defensiefonds geven prikkels om samen te kopen. Ze bepalen niet welk fregat een land bestelt, vervangen geen nationale begrotingsbevoegdheid en nemen geen aansprakelijkheid over wanneer een contract mislukt (European Commission). De afstand tussen Brusselse stimulans en nationale politiek over wie wat bouwt, blijft dus groot.

Schepen die alleen op papier bestaan

De annulering weegt zwaarder dan alleen voor de werf. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken beschrijft de Oostzee zelf als een strategische route voor versterking en bevoorrading, en koppelt maritieme veiligheid aan Russische onderzeebootactiviteit in het Hoge Noorden (German Foreign Ministry). Bondgenoten verwachten van Berlijn onderzeebootbestrijdingscapaciteit: sonar, helikopters en patrouilleschepen om vaarroutes, kabels en pijpleidingen te beschermen. Die verwachting rust nu op schepen die nog niet bestaan.

Poolse analisten houden het oordeel voorlopig voorwaardelijk. Als de draai naar MEKO sneller fregatten oplevert dan de vastgelopen F126-lijn had kunnen doen, is de annulering pijnlijk maar rationeel. Als vertraging in de Bondsdag, beperkte capaciteit bij TKMS of ruzie over de configuratie het alternatief afremmen, wordt dit opnieuw een voorbeeld in het groeiende beeld dat Berlijn veel strategische ambitie uitspreekt maar onzekerheid levert over wat het daadwerkelijk kan bieden (Rzeczpospolita Radar). Vakmedia noemen eind 2029 als mogelijke datum voor het eerste MEKO-fregat, maar parlementaire bevestiging daarvoor is er niet (Naval News).

Het ministerie kan een contract beëindigen. Alleen de Bondsdag kan betalen voor wat daarna komt. En de NAVO kan plannen rond Duitse onderzeebootbestrijding wat zij wil; iemand moet die schepen nog bouwen. Of Duitsland voor snelheid heeft gekozen in plaats van nog een ronde vertraging, is de test die voor bondgenoten telt.