Duitsland schuift aan bij Franse nucleaire oefeningen

Twee landen die het niet eens werden over wie de leiding krijgt in de cockpit van een nieuw Europees gevechtsvliegtuig, willen nu wel de militaire systemen rond de Franse nucleaire afschrikking op elkaar afstemmen. Op 17 juli kondigden Emmanuel Macron en Friedrich Merz een Frans-Duitse nucleaire stuurgroep aan, met vertrouwelijke gesprekken over afschrikking en Duitse conventionele deelname aan een Franse nucleaire oefening (Elysée, Al Jazeera). Dat klinkt als een grote stap richting Europese strategische autonomie. In werkelijkheid is het veel smaller. Juist die beperking maakt het relevant.

Wat Duitsland werkelijk krijgt

Duitsland krijgt geen kernkoppen, geen beheer over wapens, geen lanceerbevoegdheid en geen automatische Franse nucleaire garantie. De Franse afschrikking blijft nationaal. Wat Berlijn wel krijgt, is toegang tot de niet-nucleaire militaire schil die Franse nucleaire operaties beschermt en ondersteunt: escorterende gevechtsvliegtuigen, luchtverdediging, vroegtijdige waarschuwing, radar en integratie van langeafstandsprecisieaanvallen rond tijdelijke Rafale-inzet (Telegraph, Boursorama/AFP). Merz erkende zelf overigens dat nog moet worden uitgewerkt hoe de Duitse deelname er precies uit gaat zien (Moneycontrol/AFP).

Dat onderscheid doet ertoe, omdat Duitsland al deelneemt aan de nucleaire taakverdeling binnen de NAVO: het door de VS geleide systeem waarbij Amerikaanse kernwapens op Europees grondgebied liggen en geallieerde vliegtuigen trainen om ze te kunnen inzetten, terwijl Washington de uiteindelijke vrijgave in handen houdt (Cambridge University Press). Het Franse spoor voegt daar een tweede laag aan toe. Het vervangt de eerste niet.

Een pleister op industrieel falen

De timing is geen toeval. Het gezamenlijke FCAS/SCAF-programma, Europa's vlaggenschip voor een zesdegeneratiegevechtsvliegtuig, is ernstig in onzekerheid geraakt nadat Dassault en Airbus eerder dit jaar hun machtsstrijd over de leiding niet wisten op te lossen (DW). Als Parijs en Berlijn geen industriële eenheid kunnen tonen, grijpen ze naar strategische symboliek. De nucleaire stuurgroep vult dat gat. Macron kan zijn voorstel nieuw leven inblazen om de Franse nucleaire discussie open te zetten voor Europese bondgenoten, terwijl de controle in Parijs blijft. Merz krijgt een manier om Duits initiatief op Europese defensie te tonen zonder afstand te nemen van de NAVO.

Het Elysée noemde wel degelijk praktisch militair werk: conventionele strijdkrachten, precisieaanvallen en raketverdediging (Elysée). Daarmee heeft de stuurgroep meer te doen dan verklaringen schrijven. Of daaruit terugkerende oefeningen en geïntegreerde planning volgen, of vooral een communiqué, blijft de vraag.

Oost-Europa wijst niet af, maar rangschikt

De landen die het meest aan Rusland zijn blootgesteld, wuiven het Franse spoor niet weg. Ze plaatsen het in een rangorde.

Polen heeft een eigen nucleaire samenwerkingsstuurgroep met Frankrijk geopend. Minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski schetste daarnaast een toekomst waarin de VS fungeren als "cavalerie achter de heuvel", niet als permanente infanterie op de grond (Bankier/PAP). Verkennende gesprekken over permanente Franse wapenvoorraden in Polen passen in dat beeld: Warschau ziet de Franse afschrikkingsdialoog als nuttige verzekering, niet als vervanging van de NAVO (Rzeczpospolita).

Litouwen wil elke beschikbare laag, maar wel in strikte volgorde: eerst NAVO- en Amerikaanse garanties, daarna lucht- en raketverdediging, en pas dan Franse gesprekken als die de keten van waarschuwing, besluitvorming en inzet versterken (tv3.lt, vz.lt). In Europa is het patroon helder: geen enkele frontlijnregering wijst Franse betrokkenheid af, maar geen enkele behandelt die als vervanging van Amerikaanse macht. Voor de Baltische staten en Polen hangt geloofwaardige afschrikking af van wie actie autoriseert, welke troepen die uitvoeren en hoe snel zij arriveren. Een politieke verklaring uit Keulen beantwoordt die vragen niet.

De Frans-Duitse nucleaire stuurgroep is een politiek kanaal met enig militair werk eraan vast. Zij herstelt het bilaterale beeld nadat FCAS vastliep. Zij geeft bondgenoten aan de oostflank een extra overleglaag. Maar zij schept geen Europese afschrikkingsarchitectuur, en buiten Parijs doet ook geen regering alsof dat wel zo is. De geloofwaardigheidstest ligt bij Merz en Macron: wordt deze oefening routine, worden bevelslijnen verduidelijkt en worden conventionele strijdkrachten daadwerkelijk ingezet? Tot die tijd hebben Frankrijk en Duitsland een schuldbekentenis geschreven op het briefpapier van een partnerschap dat net geen gevechtsvliegtuig wist voort te brengen.