Duitsland koopt KNDS-pariteit voor € 8 miljard

Duitsland betaalt tot € 8 miljard voor een belang van 40% in KNDS, het Frans-Duitse defensiebedrijf achter de Leopard 2-tank, de Caesar-houwitser en een groot deel van Europa's pantservoertuigen (Handelsblatt, n-tv). Frankrijk houdt eveneens 40%. De overeenkomst, gesloten op 20 mei, maakt van KNDS een bilaterale defensiegroep onder staatscontrole met een waardering van ongeveer € 20 miljard (Reuters). Tegelijk krijgt het bedrijf een bestuursmodel dat sterk lijkt op de constructie die Airbus ruim tien jaar lang verlamde.

Een pariteitsdeal die alweer moet krimpen

In Berlijn liep wekenlang een discussie over zeggenschap en kosten. Defensiepolitici wilden volledige pariteit met Parijs om industriële kennis en banen te beschermen. Het ministerie van Financiën zag meer in 30%: genoeg voor een blokkerende minderheid onder Nederlands vennootschapsrecht, KNDS is immers in Nederland gevestigd, zonder de prijs van diep staatsaandeelhouderschap. De coalitie kwam uit op 40% nu, met een bindende afspraak om dat belang binnen twee tot drie jaar terug te brengen naar 30%. Beide regeringen houden gelijke stemrechten, ongeacht de omvang van hun belang (Reuters).

Duitsland koopt de aandelen tegen de beursintroductieprijs van de families Wegmann en Bode, die de voorganger van de Leopard bouwden en nu volledig uitstappen. KNDS wil deze zomer een dubbele beursnotering in Frankfurt en Parijs, waarbij ongeveer 20% van de aandelen naar publieke beleggers gaat (Defense News).

De man die dit model al eens ontmantelde

KNDS-voorzitter Tom Enders vocht als topman van Airbus jarenlang tegen de gevolgen van precies dit soort bestuur. De Frans-Duitse pariteit waarmee EADS, het moederbedrijf van Airbus, in 2000 werd opgetuigd, leverde dubbele bestuurslijnen, vastgelopen topoverleg en productieproblemen op. Het dieptepunt was het A380-debacle. In 2013 dwong Enders een hervorming af die de staatsbelangen fors terugbracht en de managementmacht concentreerde. Nu ziet hij hoe twee regeringen de constructie opnieuw opbouwen die hij juist had afgebroken. Zijn publieke reactie was veelzeggend: 80% gezamenlijk staatsbezit "kan alleen het begin zijn. Het doel moet zijn om de staatsbelangen in de tijd aanzienlijk te verkleinen" (MarketScreener).

Het laatste gezamenlijke project dat overeind blijft

De deal komt op een moment waarop de Frans-Duitse defensiesamenwerking weinig anders kan tonen. FCAS/SCAF, het gezamenlijke programma voor een gevechtsvliegtuig van de zesde generatie als opvolger van de Rafale en de Eurofighter, is feitelijk ingestort nadat Dassault op 22 april de onderhandelingen met Airbus beëindigde (Opex360). MGCS, de geplande tank van de volgende generatie, heeft nog geen getekende ontwikkelingscontracten en is verschoven van een doelstelling in 2035 naar 2040-2045 (Army Recognition).

Beide landen bouwen ondertussen alweer nationale alternatieven. De Duitse kartelwaakhond gaf toestemming voor een uitgebreide joint venture tussen Rheinmetall en KNDS Deutschland om tegen het einde van dit decennium een tijdelijke "Leopard 3" te ontwikkelen (MarketScreener). In Frankrijk stemde de Assemblée nationale in april voor onderzoek naar het volledig loslaten van MGCS ten gunste van een tijdelijke Franse tank (Assemblée nationale). Eerdere Frans-Duitse defensiefusies volgden vaker dit patroon: eerst wordt pariteit afgekondigd, daarna loopt de besluitvorming vast en vervolgens ontstaan stilletjes nationale programma's. De formele scheiding komt meestal vijf tot tien jaar na het huwelijk.

Wat pariteit niet oplost

Het grootste onopgeloste probleem zit bij wapenexport. Berlijn heeft herhaaldelijk strengere beperkingen opgelegd aan wapenverkopen dan Parijs, onder meer door leveringen aan Saudi-Arabië te blokkeren die de Franse industrie wel wilde doorzetten. Frankrijk hanteert een soepelere lijn. Het bilaterale exportakkoord uit 2019 verhindert dat één land een verkoop blokkeert wanneer zijn componenten minder dan 20% van de waarde van een systeem vertegenwoordigen. Bij de Leopard 2 is de Duitse bijdrage echter niet een onderdeel van het systeem; zij is het systeem. Er is geen gepubliceerde afspraak die uitlegt hoe twee gelijkwaardige aandeelhouders zulke exportconflicten binnen het bedrijf oplossen.

Daarnaast hangt er een aparte schaduw boven de beursgang. KNDS begon op 29 april een intern onderzoek naar € 1,89 miljard aan oude contracten met Qatar, met verdenkingen van corruptie rond Leopard 2- en houwitserdeals van vóór de fusie (KNDS). De gecontroleerde jaarrekening over 2025 is nog niet gepubliceerd.

Nu het gevechtsvliegtuig doodloopt en de volgende tank zeker een decennium te laat komt, binden Duitsland en Frankrijk zich aan een bedrijf met een orderboek van € 23,5 miljard (Defense News) en een corruptieonderzoek. Enders kent deze architectuur. De vorige keer kostte het dertien jaar om haar te repareren.