Duitsland wil €90 miljard NAVO-steun voor Kyiv

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul stelde vorige week voor dat NAVO-landen samen € 90 miljard aan bilaterale defensiehulp voor Oekraïne toezeggen, evenveel als de EU-lening die in april werd goedgekeurd. Drie dagen eerder blokkeerden vijf van de grootste economieën binnen het bondgenootschap een veel bescheidener verplichte ondergrens. Het verschil tussen wat Europa zegt dat Oekraïne nodig heeft en wat regeringen werkelijk willen betalen, blijft de centrale open vraag in de Europese veiligheidspolitiek.

Het voorstel en het veto

Tijdens de NAVO-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken in Helsingborg op 22 en 23 mei zette Wadephul zijn redenering uiteen. De Oekraïnelening van € 90 miljard die de EU op 23 april goedkeurde, nadat het Hongaarse veto was weggevallen (Kyiv Independent), dekt ongeveer twee derde van de Oekraïense financieringsbehoefte voor 2026 en 2027. Het NAVO-hoofdkwartier raamt het resterende gat op circa € 40 miljard (N-TV). Wadephul wil dat bondgenoten dat bedrag vullen via bilaterale toezeggingen naar rato van hun bbp, waarbij de Verenigde Staten expliciet buiten de regeling blijven (Stern).

Zijn timing was lastig. Secretaris-generaal Mark Rutte had net een parallel voorstel op tafel gelegd dat alle 32 lidstaten zou verplichten 0,25% van hun bbp aan militaire hulp voor Oekraïne te besteden. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië, Spanje en Canada blokkeerden dat plan. Slechts zeven landen steunden het (Euromaidanpress, Babel.ua). Rutte erkende publiekelijk: "I don't think this one will be proposed" op de NAVO-top in Ankara in juli (EU Perspectives). De scheidslijn loopt langs de omvang van de portemonnee. Landen die de grens van 0,25% al halen, zoals Nederland, Polen en de Baltische en Noordse staten, behoren tot de kleinere economieën binnen de NAVO. De vijf dwarsliggers behoren juist tot de grootste.

Waar het geld terechtkomt

Voor Kyiv is de EU-lening renteloos. Terugbetaling wordt gekoppeld aan Russische herstelbetalingen, die Moskou afwijst. Komen die herstelbetalingen er niet, dan draaien Europese belastingbetalers voor de kosten op (Verkhovna Rada). De Commissie ondertekende op 20 mei het uitbetalingsmemorandum, waardoor een eerste tranche van € 3,2 miljard medio juni kan worden vrijgemaakt (EEAS). Het geld is bedoeld voor zowel militaire steun als civiele begrotingssteun, zodat de Oekraïense staat blijft functioneren terwijl het leger doorvecht.

Een "Made in Europe"-clausule schrijft voor dat minstens 65% van de defensieproducten afkomstig moet zijn van producenten uit de EU, de EER of Oekraïne (defenceukraine.com, GTAI). Dat beschermt Europese toeleveringsketens. Het stuurt opdrachten overigens ook richting de grootste wapenfabrikanten op het continent.

Roemenië laat zien hoe dat uitpakt. Het parlement keurde voor € 8,33 miljard aan door de EU gefinancierde defensiecontracten goed, onder meer voor Lynx-infanteriegevechtsvoertuigen, luchtverdedigingssystemen en een munitiefabriek (Marketscreener). Het Duitse Rheinmetall kreeg de rol van hoofdaannemer, ondanks de eerdere belofte van Boekarest dat de productie "bijna 100%" lokaal zou zijn. Polen presenteert een ander beeld: premier Tusk stelt dat de Duitse industrie slechts 0,37% van het Poolse programma ontvangt (GTAI). De 65%-regel houdt defensiegeld binnen Europa, maar verdeelt de baten bepaald niet gelijkmatig.

Diezelfde clausule beperkt hoeveel EU-leninggeld bij Oekraïense fabrieken terecht kan komen wanneer hun producten niet aan de oorsprongseisen voldoen. De Oekraïense defensie-industrie groeide van $ 1 miljard aan capaciteit in 2022 naar een verwachte $ 55 miljard in 2026, maar slechts 43% van die capaciteit wordt benut (CBS News). Het knelpunt is niet productie, maar bestellingen.

Na 2027 komt het gat

De € 90 miljard is een brug voor twee jaar. In de door de Commissie voorgestelde begroting voor 2028-2034 is ongeveer € 88,9 miljard voor Oekraïne opgenomen over zeven jaar. Een studie in opdracht van het Europees Parlement raamt de werkelijke wederopbouwbehoefte op € 196,5 miljard over tien jaar (EU News Italy). Die volgende begroting vereist unanimiteit in de Europese Raad, waardoor elke lidstaat kan blokkeren. Dat is hetzelfde mechanisme dat de huidige lening vier maanden vertraagde zolang Hongarije dwarslag.

Duitsland zelf wil juist afbouwen. In de goedgekeurde begroting voor 2027 staat € 11,6 miljard voor Oekraïne, dalend naar € 8,5 miljard per jaar vanaf 2028 (Euromaidanpress). Wadephul vraagt bondgenoten dus om meer vast te leggen terwijl Berlijn minder begroot. De NAVO-top in Ankara in juli moet uitwijzen of deze bedragen bindende toezeggingen worden. Voorlopig wijst de rekensom op scepsis: de landen die willen betalen zijn te klein, en de landen die groot genoeg zijn om het verschil te maken willen zich niet vastleggen.