Duitsland mist € 11 miljard defensiewinst

De Duitse grondwetswijziging voor defensieleningen werkt precies zoals zij is opgesteld. Daar zit nu juist het probleem. In 2025 leende Berlijn € 28,6 miljard buiten de Schuldenbremse om, de regel die de jaarlijkse federale kredietopname begrenst. Tegelijk stegen de meetellende veiligheidsuitgaven met slechts € 17,6 miljard ten opzichte van een jaar eerder (FAZ, Die Zeit). Volgens het Ifo Institute, een vooraanstaand Duits economisch onderzoeksinstituut, bestaat het verschil van ongeveer € 11 miljard uit bestaande uitgaven die voortaan met leningen mogen worden gefinancierd. Daardoor kwam belastinggeld vrij voor andere begrotingsposten. De Bundesbank kwam onafhankelijk tot een vergelijkbare conclusie: de leningen onder de nieuwe regels voor defensie en infrastructuur waren groter dan de werkelijk extra uitgaven en hielpen zo algemene gaten in de begroting te dichten (Bundesbank).

Niemand heeft vastgesteld dat geleende euro's uit de defensiebegroting zijn verdwenen. Het gaat om fiscale substitutie, niet om oneigenlijke onttrekking.

Hoe de uitgangswaarde een meevaller oplevert

Sinds de grondwetswijziging van maart 2025 valt federale veiligheidsuitgave boven 1% van het bbp buiten de Schuldenbremse. Vijf categorieën tellen mee: defensie, civiele bescherming, inlichtingendiensten, cyberveiligheid en steun aan landen die gewapenderhand worden aangevallen (Bundestag).

Die drempel lag lager dan wat Duitsland al aan deze categorieën uitgaf. Berlijn kon daardoor meteen lenen voor bestaande uitgaven, zonder ook maar één euro aan nieuwe militaire capaciteit toe te voegen. Juridisch heeft het ministerie van Financiën gelijk: iedere geleende euro voldeed aan de grondwettelijke formule. Ifo hanteert echter een economische maatstaf. Nieuwe leningen zouden extra veiligheid moeten opleveren en niet de belastinginkomsten vervangen waarmee dezelfde uitgaven eerder werden betaald (Ifo).

Beide conclusies kunnen tegelijk kloppen. De leningen voldeden aan de wet. Toch kocht ongeveer 38,5% van het vrijgestelde totaal volgens deze berekening niets nieuws voor defensie (FAZ).

Litouwen als uitvoeringstoets

Tegenover die kritiek kan Duitsland wel degelijk concrete resultaten bij de aanschaf van materieel zetten. In 2025 stegen de militaire aanschaffingsuitgaven met € 4,53 miljard, waaronder € 2,32 miljard extra voor munitie (Die Zeit). Ook kwam de besteding uit het oudere speciale fonds van € 100 miljard beter op gang. Van dit eenmalige, in 2022 opgetuigde leningenpakket voor de modernisering van de Bundeswehr was in 2022 slechts 3,5% uitgegeven; in 2024 was dat 84% (French Treasury).

De scherpste toets is de Duitse 45e Pantserbrigade in Litouwen, het belangrijkste Duitse project voor de verdediging van de oostflank van de NAVO. Daar moet blijken of geleend geld ook werkelijk wordt omgezet in bemande en uitgeruste eenheden. Onder de brigade vallen ongeveer 1.700 militairen, maar dat cijfer omvat een al bestaande NAVO-gevechtsgroep van ruim 1.000 roulerende militairen. Het gaat dus niet om 1.700 nieuw gestationeerde Duitse soldaten (Bundeswehr, LRT). De zware tank- en gemechaniseerde bataljons verhuizen pas in 2027 vanuit Duitsland. In augustus 2026 was bovendien slechts 60% van de uiteindelijke formatieplaatsen door vrijwilligers ingevuld (Lrytas).

Litouwen trekt op zijn beurt € 1,33 miljard uit voor de kazerne-infrastructuur die nodig is om de volledige brigade te ontvangen (Lithuanian Defence Ministry).

De fiscale substitutie en het personeelstekort bij de brigade bestaan naast elkaar, maar het bewijs toont niet aan dat het ene door het andere wordt veroorzaakt. Voor de problemen met werving, aanschaffingstermijnen en industriële capaciteit bestaan immers afzonderlijke verklaringen. De vergelijking maakt wel zichtbaar dat er een kloof gaapt tussen de grondwettelijke ruimte om te lenen en het aangetoonde vermogen van Duitsland om dat geld in gevechtsklare eenheden om te zetten.

Waarom bondgenoten niet kunnen wegkijken

Of Duitsland levert, is ook buiten de eigen landsgrenzen van belang. Alle drie de Nederlandse gevechtsbrigades zijn geïntegreerd in Duitse divisies. Tijdens de oefening Fighter Lion 2026 trainden meer dan 7.000 Duitse en Nederlandse militairen in gezamenlijke operaties (Defensie Dichtbij, Bundeswehr). Op het oefenterrein werkt die samenwerking. Onbeproefd blijft echter of Nederlandse brigades tijdens langdurige gevechten kunnen rekenen op de Duitse commando- en logistieke structuur waarvan zij afhankelijk zijn.

Zoals we vorige week meldden, waarschuwden federale controleurs dat de Duitse staatsschuld in 2030 minstens € 3 biljoen kan bedragen, terwijl de jaarlijkse rentelasten kunnen oplopen tot € 80,7 miljard (Bundestag). De budgettaire ruimte is dus niet onbeperkt. Uiteindelijk zullen rentelasten met defensie-uitgaven concurreren om dezelfde begrotingsmiddelen.

Duitsland heeft aangetoond dat zijn kredietopname aan de grondwet voldoet. Nog niet aangetoond is dat alle nieuwe begrotingsruimte ook extra bemande en uitgeruste militaire capaciteit heeft opgeleverd. De regering, het ministerie van Defensie, het inkoopbureau van de Bundeswehr en de begrotingscommissie van de Bundestag, die de jaarlijkse uitgaven goedkeurt en op de uitvoering toeziet, dragen elk een deel van die verantwoordelijkheid. De € 11 miljard is Ifo's raming van fiscale substitutie, geen aangetoond verlies. Bondgenoten die hun defensieplanning op Duitse toezeggingen baseren, hebben echter meer nodig dan juridische naleving. Zij hebben bataljons nodig.