Duits fonds levert weinig nieuwe investeringen

Het Duitse infrastructuurfonds van € 500 miljard is geen zak geld die ergens klaarstaat. Het is een leenruimte, in maart 2025 in de grondwet vastgelegd, waarmee de federale regering twaalf jaar lang schuld mag maken voor wegen, spoor, ziekenhuizen en klimaatprojecten. Die schuld valt buiten de normale Duitse leenregels, de zogenoemde Schuldenbremse, die het structurele federale begrotingstekort beperkt tot 0,35% van het BBP (Bundestag WD 4-032-26). De rente komt wel gewoon op de federale begroting. Aflossen begint op zijn vroegst in 2044.

De verdeling is helder: € 300 miljard voor federale investeringen, € 100 miljard voor deelstaten en gemeenten, en € 100 miljard voor het Klimaat- en Transformatiefonds (BMF FAQ, Bundesregierung). Het bedrag op de voorpagina is enorm. De opbrengst in het eerste jaar is dat niet.

Geleend geld dat oude uitgaven verving

In 2025 leende de regering € 24,3 miljard via het fonds. De federale investeringen stegen ten opzichte van het jaar ervoor met slechts € 1,3 miljard (ifo). Het ifo-instituut concludeerde dat 95% van de nieuwe schuld niet naar extra infrastructuur ging. Het geld verving uitgaven die al in de gewone begroting stonden. Het economische instituut IW kwam met een andere methode uit op 86% en stelde vast dat ongeveer € 12 miljard simpelweg posten verving die eerder uit de reguliere begroting werden betaald (Tagesschau).

Het mechanisme is eenvoudig. Volgens de wet moet het investeringsaandeel in de gewone begroting boven 10% blijven voordat geld uit het fonds mag worden gebruikt. Voor 2026 rapporteert de regering 10,5%, net boven de grens (BMF Sollbericht 2026). Maar de Bundesbank wees op het probleem: dat aandeel lag al boven 10% voordat het fonds bestond (Bundesbank). Daarmee haalt de regering haar eigen wettelijke toets, terwijl zij oude uitgaven naar het nieuwe vehikel schuift en in de gewone begroting ruimte vrijmaakt voor andere zaken.

Het ministerie van Financiën bestrijdt die lezing. In een analyse uit april 2026 stelt het ministerie dat € 168,3 miljard aan geplande fondsinvesteringen tussen 2025 en 2028 daadwerkelijk aanvullend is, ongeveer 95% van het totaal (BMF April 2026). Alleen telt het ministerie geplande toewijzingen. De critici tellen wat er feitelijk verandert in de reële economie. De Duitse federale rekenkamer, de Bundesrechnungshof, sloot zich bij die critici aan en noemde circa € 16 miljard aan spoorbouwsubsidies voor 2026 een duidelijk voorbeeld van heretikettering: uitgaven die al liepen, maar nu onder het fonds worden geboekt (Handelsblatt).

Eind juli 2026 was € 51,1 miljard uitgekeerd, ongeveer een tiende van de totale envelop (Zeit).

Waarom de rest van Europa meekijkt

Als het fonds uiteindelijk echte bouwopdrachten oplevert, profiteren ook de Duitse buurlanden. Ongeveer 28% van de Poolse export gaat naar Duitsland, vooral industriële componenten. Een daadwerkelijke investeringsgolf zou Poolse toeleveranciers dus meetrekken (Rzeczpospolita). De Bundesbank raamt dat de gecombineerde uitgaven aan infrastructuur en defensie het Duitse BBP in 2025-2028 met ongeveer 1,3 procentpunt kunnen verhogen (Bundesbank).

De scherpere grensoverschrijdende spanning is politiek. Duitsland heeft een constitutionele route om zijn eigen begrotingsregels heen gebouwd, terwijl het in Europa de luidste stem blijft tegen versoepeling van de gezamenlijke regels. Frankrijk kan deze stap niet kopiëren. Het land zit al in de buitensporigtekortprocedure van de EU, betaalt 4,10% op tienjarige staatsleningen tegenover 3,25% voor Duitsland, en heeft een staatsschuld die meer dan 50 procentpunt van het BBP hoger ligt (Le Monde, Sénat). De Italiaanse minister van Financiën Giancarlo Giorgetti maakte de asymmetrie expliciet: als de EU leenruimte toestaat voor defensie, moet dezelfde logica volgens hem ook gelden voor energiezekerheid (ANSA). Duitsland kan goedkoop lenen voor prioriteiten die het zelf strategisch noemt. Landen met een hogere schuld die hetzelfde proberen, betalen meer, omdat beleggers hun een hogere rente rekenen.

Het fonds is echte wetgeving, met echte grondwettelijke dekking. Wat nog niet is aangetoond, is of het ook echt nieuwe investeringen oplevert op de schaal die de schuld suggereert. In 2025 leverde € 24 miljard aan leningen grofweg € 1 miljard tot € 2 miljard aan extra uitgaven op. Als 2026 hetzelfde patroon volgt, heeft Duitsland een verfijnde juridische constructie gebouwd om op grote schaal te lenen, terwijl de daadwerkelijke wegen, bruggen en spoorlijnen veel trager groeien dan het schuldbedrag doet vermoeden.