Damen claimt €4,7 miljard na schrappen Duitse F126

In juni zette Duitsland een streep door het fregattenprogramma F126. Daarmee was alleen nog niet duidelijk wat de afgebroken bouw zou kosten. Damen, de Nederlandse scheepsbouwer met het contract, zegt dat Berlijn ongeveer € 4,7 miljard verschuldigd is omdat het project is beëindigd (Reuters via n-tv, NOS). Damen bevestigt dat het de claim heeft ingediend, maar niet dat dit het juiste bedrag is. Het cijfer komt uit een brief van een advocaat, niet uit een rechterlijke uitspraak.

Als een opdrachtgever een grote bestelling halverwege afbreekt, moet worden afgerekend over staal dat al is verwerkt en apparatuur die al is geleverd. Het contract bepaalt wie betaalt; dat hangt af van de vraag welke partij tekort is geschoten. De advocaat van Damen, Peter Gauweiler, stelt dat Berlijn het project zonder rechtsgrond heeft beëindigd. Volgens die redenering moet de staat betalen voor het geleverde werk en de kosten vergoeden die de werf aan andere partijen verschuldigd is (NOS).

Gauweiler wijst ook op 2024. Duitsland lichtte toen een optie om twee extra schepen te bestellen, terwijl het al op de hoogte was van vertragingen (Handelsblatt). Volgens Gauweiler maakt dat de overheid mede verantwoordelijk voor het uitlopende tijdschema. De extra bestelling kan de positie van Berlijn verzwakken, maar bewijst op zichzelf niet wie de vertragingen heeft veroorzaakt.

Berlijn schetst een heel ander beeld. Toen het ministerie van Defensie het programma op 24 juni beëindigde, zei het dat Damen had laten weten niet langer aan de afgesproken planning en financiële voorwaarden te kunnen voldoen. Ook was een eerste schip medio 2028 volgens het ministerie niet meer haalbaar (Duits ministerie van Defensie). Minister van Defensie Boris Pistorius zegt dat Damen alleen verder wilde bouwen als het werd gevrijwaard van alle schadeclaims. Dat aanbod wees hij af (Reuters via n-tv). Pistorius verwerpt de beschuldiging van Damen en zegt dat Duitsland op zijn beurt ongeveer € 2,3 miljard van de werf kan eisen (Die Zeit).

Uitgegeven geld is niet hetzelfde als verlies

Er circuleren drie soorten bedragen, die elk een andere vraag beantwoorden. Het eerste is wat Duitsland tot nu toe heeft betaald. Pistorius schat dat op ongeveer € 2,3 miljard (Correctiv). Daarvan zijn onder meer rompdelen, motoren, tandwielkasten en radarapparatuur gekocht. Een deel kan opnieuw worden gebruikt, verkocht of in een schikking worden verrekend. Het hele bedrag is dus niet automatisch verloren.

Het tweede bedrag betreft de kosten om de schepen af te bouwen. Dat verklaart waarom Berlijn met het programma stopte. Volgens het ministerie van Defensie was ongeveer € 15,2 miljard besproken voor de bouw bij de Duitse werf NVL (Duits ministerie van Defensie). Dat bedrag gold alleen voor de bouw. Met eerder werk en ondersteuningscontracten erbij zou Duitsland volgens het ministerie in totaal meer dan € 18 miljard moeten financieren (Duits ministerie van Defensie). Geen van beide bedragen is een verliespost: het zijn ramingen van een toekomstige rekening die Duitsland niet meer wil betalen.

Het derde soort bedragen bestaat uit de juridische claims van beide partijen. De eis van Damen en een mogelijke tegenvordering van Duitsland zijn openingszetten in een geschil. Wie het ene bedrag van het andere aftrekt, krijgt een uitkomst waarover niemand overeenstemming heeft bereikt.

Waar de kosten terechtkomen

Berlijn heeft al vervangende schepen besteld. Op 8 juli keurde de begrotingscommissie van de Bondsdag de aanschaf goed van vier kleinere MEKO A-200-fregatten van ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS), voor ongeveer € 6,3 miljard (Die Zeit). TKMS heeft daarmee concreet werk binnen. Omdat de nieuwe schepen kleiner zijn, zegt hun prijs niets over de vraag of het schrappen van F126 geld bespaart.

Het werk komt niet vanzelf terecht bij de werven die onderdelen voor F126 maakten. Peene-Werft in Wolgast, waar achterste rompdelen werden gebouwd, had bijna 500 werknemers en werk tot de zomer van 2027, meldt NDR.

Ook het Franse Thales, leverancier van radar, sensoren en gevechtssystemen, is door de annulering geraakt. Het bedrijf boekte een bijzondere last van ongeveer € 450 miljoen (Thales). Zo’n eenmalige boekhoudkundige last drukt de gerapporteerde winst. Volgens Thales leidt het grootste deel ervan overigens niet meteen tot een kasuitstroom.

Duitsland heeft zich vastgelegd op vervangende schepen, terwijl de rekening voor het beëindigde F126-programma nog wordt betwist. De claim van Damen en een mogelijke tegenvordering van Berlijn geven geen uitsluitsel over het uiteindelijke verlies. Dat hangt af van de waarde van de al gekochte apparatuur en van de voorwaarden van een schikking of rechterlijke uitspraak. Als Berlijn het contractgeschil verliest, betalen Duitse belastingbetalers voor de geschrapte fregatten bovenop de vier nieuwe schepen.