Duitsland zet €16 miljard op drones

Boris Pistorius wil tot het einde van dit decennium ongeveer 16 miljard euro uitgeven aan drones, antidrone-systemen en elektronische oorlogsvoering, in alle krijgsmachtdelen van de Bundeswehr. Vanaf juli moeten er bovendien aparte drone-eenheden komen (Tagesschau, DW). Het Aktionsplan Drohnen is het grootste droneprogramma in de Europese geschiedenis. Berlijn probeert daarmee ook vast te leggen hoe paraatheid tegen drones er aan de oostflank van de NAVO uit moet zien. Juist die normerende ambitie maakt bondgenoten nerveus.

De Oekraïne-les, maar dan geïndustrialiseerd

Achter het plan zit een logica die inmiddels op elke kilometer van het Oekraïense front zichtbaar is. Goedkope onbemande systemen vinden doelen, voeren aanvallen uit en ontregelen logistiek. Verdedigers moeten daardoor permanent storen, detecteren en uitschakelen. Drones staan in het midden van een cyclus waarin de tijd tussen waarnemen en vernietigen steeds korter wordt (CFR). Duitsland probeert die hele cyclus in te kopen: observatieplatforms, rondhangende munitie, sensoren en stoorzenders die vijandelijke drones moeten stoppen.

Dat werkt op twee manieren door in Europa. De regionale verdedigingsplannen van de NAVO koppelen nationale krijgsmachtstructuren aan collectieve paraatheid. Wat Duitsland koopt voor zijn brigade in Litouwen, bepaalt dus mede waarmee bondgenoten moeten kunnen samenwerken (NATO). Daarnaast biedt het nieuwe EU-instrument SAFE (Security Action for Europe) goedkope leningen aan lidstaten die militair materieel aanschaffen, maar stuurt het landen tegelijk richting gezamenlijke technische specificaties als voorwaarde voor toegang (European Parliament). Als de Duitse eisen de blauwdruk worden, reikt de invloed van Berlijns uitgaven ver voorbij Duitsland zelf.

Vijf hoofdsteden, één vrees

De reacties van bondgenoten draaien om dezelfde zorg: wie de architectuur bepaalt, bepaalt de markt.

Nederland haakt al aan. Het ministerie van Defensie koos Hensoldt Nederland voor de vernieuwing van systemen voor elektronische oorlogsvoering bij het 101 CEMA-bataljon, en koppelt die modernisering expliciet aan antidronecapaciteit en Europese gezamenlijke inkoop (Defensie.nl, BNR). Hetzelfde ministerie sloot zich ook aan bij een digitale dronemarktplaats waarvan de eerste aankopen uit de Verenigde Staten komen. Dat laat wel zien hoeveel ruimte er zit tussen Europese-autonomieretoriek en kopen onder tijdsdruk.

Polen is de grootste EU-exporteur van drones, maar die voorsprong is kwetsbaar. Volgens Puls Biznesu gaat 97% van de Poolse drone-export naar Oekraïne; zonder die ene klant zakt Polen naar de achtste plaats in Europa. Warschau verbindt verdere leveringen van MiG-29's aan Oekraïne aan de overdracht van Oekraïense dronetechnologie. Dat is een teken dat Polen zijn eigen capaciteiten nog niet als toereikend beschouwt (Defence24).

Frankrijk leest de Duitse beweging door de brokstukken van FCAS/SCAF, het vastgelopen Frans-Duitse programma voor een nieuw gevechtsvliegtuig. Parijs heeft de financiering van Eurodrone tot 2035 bevroren en kiest voor eigen tactische drones, terwijl Dassault en Airbus openlijk botsen over de werkverdeling (Opex360, Zonebourse). Duitsland beweegt richting massaal produceerbare, verbruikbare systemen; Frankrijk verdedigt nationale controle. Daar loopt de kernbreuk in de Europese defensie-industrie.

Roemenië laat zien wat er gebeurt als geld sneller beschikbaar komt dan capaciteit. Boekarest gebruikte SAFE-middelen voor een contract van 5,6 miljard euro met Rheinmetall voor korteafstandsluchtverdediging, maar de leveringen lopen door tot 2030 (Rheinmetall, Analisi Difesa). In de nacht van 13 juni, toen er luchtdoelen verschenen bij de Oekraïense grens, bestond de daadwerkelijke Roemeense reactie uit alarm en twee Italiaanse Eurofighters die opstegen, niet uit een grondgebonden antidrone-schild (Adevărul).

Litouwen, gastland van de Duitse Panzerbrigade 45, testte in juni drone- en antidroneoperaties tijdens een oefening in Pabradė met 2.900 militairen uit acht landen (DW). De brigade moet in 2027 volledig inzetbaar zijn. Toen op 13 juni boven de regio Vilnius een radarcontact verscheen met kenmerken van een drone, werden gevechtsvliegtuigen geactiveerd. Uiteindelijk bleek het om een weerballon te gaan (LRT). De oefeningen in juni tonen de ambitie; de weerballonmelding toont de huidige werkelijkheid.

Het open dossier

Het Duitse plan wordt alleen een Europese paraatheidsnorm als Berlijn eisen publiceert waarop bondgenoten kunnen aansluiten. Anders is het vooral een groot nationaal inkoopsilo. De tekst van het actieplan, de begrotingsverdeling, de leverancierslijst, de interoperabiliteitseisen en de doctrine voor menselijke controle over autonome systemen zijn allemaal nog niet openbaar (BMVg). Tot die details verschijnen, staan Europese bondgenoten voor dezelfde keuze: een Duitse standaard volgen waaraan zij niet hebben meegeschreven, of soevereine alternatieven bouwen die zij alleen niet kunnen betalen.