Duitsland verlaagt groeiraming 2026 naar 0,5%

De Duitse Raad van Economische Deskundigen, de Sachverständigenrat die de regering adviseert, heeft zijn groeiraming voor 2026 verlaagd van 0,9% naar 0,5%. Dat is een neerwaartse bijstelling van 44% in zes maanden. Na krimp in zowel 2023 als 2024 gaat de grootste economie van Europa haar vierde jaar van vrijwel stilstand in. Volgens voorzitter Monika Schnitzer groeit de economie alleen nog door overheidsuitgaven aan defensie en infrastructuur. Zonder die publieke bestedingen krimpt Duitsland.

De illusie van € 500 miljard

In maart 2025 richtte Berlijn een speciaal fonds van € 500 miljard op voor infrastructuur- en klimaatinvesteringen, verdeeld over federale projecten (€ 300 miljard), deelstaten (€ 100 miljard) en een klimaattransformatiefonds (€ 100 miljard). De schuld valt buiten de Duitse schuldenrem, de grondwettelijke beperking op jaarlijkse overheidsleningen.

Maar volgens het ifo Instituut, een van de belangrijkste Duitse economische onderzoeksinstituten, leidde 95% van de nieuwe schuld die in 2025 via het fonds werd opgehaald niet tot extra investeringen. De regering schoof bestaande uitgaven uit de reguliere begroting door naar het speciale fonds. Van de € 24,3 miljard die beschikbaar was, stegen de werkelijke investeringen met slechts € 1,3 miljard. ifo-president Clemens Fuest noemde het dichten van begrotingsgaten met geleend geld.

Zelfs echt nieuw geld loopt vast. De Europese Commissie wijst erop dat Duitsland te weinig arbeidskrachten, planningscapaciteit en vergunningssnelheid heeft om grootschalige investeringen snel op te nemen. Op papier is het geld er. In de reële economie komt het niet snel genoeg aan om veel verschil te maken.

Energieschok op zwakke fundamenten

De directe aanleiding voor de verlaging is het Iranconflict en de bijna volledige verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz, waardoor olie- en gasprijzen fors zijn opgelopen. De raad verwacht nu dat de inflatie in 2026 uitkomt op 3,0%, tegen 2,1% in de raming van november.

Die energieschok raakt een economie die al verzwakt was door drie structurele verschuivingen: het wegvallen van goedkoop Russisch gas na 2022, de afnemende Chinese vraag naar Duitse machines en auto's, en de overgang naar elektrische voertuigen die de autosector hertekent. Het Duitse exportmodel draaide op goedkope energie en sterke industriële vraag uit het buitenland. Beide pijlers zijn weggezakt.

De demografische muur

De scherpste waarschuwing van de raad gaat over de sociale zekerheid. De gezamenlijke premiedruk op arbeid (pensioen, zorg, werkloosheid en langdurige zorg, betaald door werkgever en werknemer samen) bedraagt al 42,3% van het brutoloon. Zonder hervormingen loopt dat op naar 45,4% in 2030 en 49,7% in 2040.

De grootste aanjager is de zorgverzekering, waar de uitgaven sinds 2005 met 64% zijn gestegen terwijl de inkomsten maar met 31% groeiden. Naarmate de babyboomgeneratie met pensioen gaat, stijgen de pensioenpremies naar verwachting van 18,6% naar 21,8% in 2040. De raad schat dat deze oplopende last het bbp in 2035 met 0,5 tot 0,9% drukt.

Raadslid Veronika Grimm zei het ongewoon direct: "De omvang van de verzorgingsstaat moet passen bij de groei van het land. Je kunt de sociale uitgaven niet blijven verhogen als de economie niet groeit."

Waarom Europa moet opletten

Duitsland is goed voor ongeveer 29% van het bbp van de eurozone. De Duitse stagnatie werkt via toeleveringsketens en importvraag door in de rest van het blok. Voor de ECB ontstaat daarmee een botsing: bestuurslid Isabel Schnabel dringt aan op een renteverhoging op 11 juni om de door energie aangejaagde inflatie te beteugelen, terwijl de Duitse economie juist het tegenovergestelde nodig heeft. Zoals Bruegel opmerkt, kan de ECB niet tegelijk het optimale beleid voeren voor een stagnerend Duitsland en voor weerbaardere Zuid-Europese economieën zoals Spanje.

Het Duitse begrotingstekort loopt naar verwachting op van 2,7% van het bbp in 2025 naar 4,3% in 2027, boven de Europese grens van 3%. Het land dat Zuid-Europa jarenlang de les las over lenen, heeft nu zelf een groeiend tekort en weinig groei om ervoor terug te krijgen.

Het risico zit in de kringloop: zwakke groei vergroot het tekort, oplopende sociale lasten drukken de begroting verder dicht, en de fiscale stimulans die die cirkel moet doorbreken verdwijnt deels in boekhoudkundige verschuivingen en capaciteitsproblemen. Voor Berlijn is de vraag of geleend geld nog op tijd productieve investeringen wordt, voordat de demografische rekening echt binnenkomt.