Duitsland bestrijdt stagnatie met belastingverlaging

De Duitse economie krimpt of groeit nauwelijks, inmiddels al drie jaar. Op 2 juli kwam de regerende coalitie van CDU/CSU en SPD met een pakket van 34 maatregelen, met als kern ongeveer €10 miljard per jaar aan verlaging van de inkomstenbelasting, strengere regels rond ziekmelding en soepelere regels voor tijdelijke contracten (Reuters via Internazionale, Al Jazeera). De regering rekent zelf voor dit jaar op slechts 0,5% groei (ThePrint).

De redenering in Berlijn is helder. Lagere belastingen geven huishoudens meer bestedingsruimte, soepelere aanwerving verlaagt het risico voor werkgevers en pensioenhervorming moet toekomstige arbeidskosten begrenzen. Maar het Duitse probleem zit dieper: bedrijfsinvesteringen blijven zwak en de exportmotor hapert. De vraag is dus of een pakket dat vooral draait om arbeidsregels en inkomstenbelasting wel bij die kernproblemen komt.

Wat verandert

De belastingverlaging is gericht op lage en middeninkomens. Volgens de coalitie houdt een doorsnee gezin vanaf 2027 ongeveer €600 per jaar extra over, al is dat bedrag nog niet bevestigd door een onafhankelijke raming (Euronews, Tagesschau). Voor topinkomens gaat de opslag juist omhoog: de "Reichensteuer", een extra heffing op hoge inkomens, stijgt naar 45% boven €250.000 en 47% boven €280.000, waar nu nog één tarief van 45% geldt (Reuters via Internazionale).

Bij ziekte verandert vooral de administratie, niet de doorbetaling. Werknemers moeten vanaf de eerste ziektedag een doktersverklaring kunnen overleggen; telefonisch ziekmelden met een verklaring op afstand verdwijnt. De Duitse huisartsenvereniging noemde dat "absoluut catastrofaal" voor een eerstelijnszorg die al zwaar belast is (The Straits Times, Indian Express). Ook de aanname erachter is betwistbaar: Duitsers zitten gemiddeld ongeveer 15 dagen per jaar ziek thuis, minder dan werknemers in Frankrijk en de meeste Scandinavische landen (The Telegraph).

Werkgevers krijgen meer ruimte voor tijdelijke contracten, naar verluidt tot 48 maanden zonder dat zij daarvoor een specifieke reden hoeven te geven. De pensioenhervorming zou de pensioenleeftijd na 2031 koppelen aan de levensverwachting, conform aanbevelingen van een commissie (Al Jazeera).

Niet groot genoeg

Berenberg-econoom Holger Schmieding was er nuchter over: geen enkele maatregel is vernieuwend, en volledige invoering zou de Duitse groeisnelheid op lange termijn mogelijk verhogen van ongeveer 0,4% naar 0,7% (Chosun Biz). Dat is weinig voor een economie waarvoor de Bundesbank een concurrentieprobleem heeft vastgesteld, niet slechts een tijdelijke inzinking.

Het begrotingsplaatje is bovendien niet af. Het ministerie van Financiën bekeek opties voor lastenverlichting tot €25 miljard; de coalitie koos de goedkopere variant (Deutschlandfunk). Ifo-president Clemens Fuest waarschuwde dat belastingverlagingen niet houdbaar zijn als de uitgavengroei niet tegelijk wordt afgeremd (ThePrint). Wet is dit alles overigens nog niet. De hervorming van de inkomstenbelasting moet langs de Bundesrat, de Duitse Eerste Kamer waarin de deelstaten zitten die door deze verlagingen juist inkomsten mislopen.

Wie wint, wie verliest, wie kijkt mee

Voor werknemers is het pakket dubbel. Wie een vaste baan heeft, houdt meer loon over. Wie nieuw de arbeidsmarkt opgaat, kan jarenlang in tijdelijke contracten blijven hangen, met minder bescherming. IG Metall-voorzitter Christiane Benner noemde de ruimere inzet van tijdelijke contracten "een aanval op werknemersrechten", terwijl de werkgeversvereniging sprak van "een langverwachte koerswijziging" (DW). Een pensioenleeftijd die meebeweegt met de levensverwachting beschermt jongere werknemers wel tegen stijgende premielasten, maar raakt mensen met zwaar lichamelijk werk als uitzonderingen tekortschieten.

De Duitse stagnatie werkt inmiddels door bij de buren. De Poolse auto-export naar Duitsland daalde in het eerste kwartaal van 2026 met 14,5% op jaarbasis (netTG). De Tsjechische auto-industrie is goed voor ongeveer een tiende van het bbp, met Škoda Auto alleen al rond 5% (PRESS1.cz). Voor Nederland is Duitsland nog altijd de belangrijkste handelspartner (CBS).

Achter de cijfers zit een politieke spanning. Berlijn verlaagt thuis de belastingen, terwijl het in Brussel aandringt op ongeveer €400 miljard aan bezuinigingen op de voorgestelde EU-begroting voor 2028-2034 (upday). Thuis stimulering, in Brussel zuinigheid. De landen die die begroting financieren, zullen dat opmerken.

De echte test is niet of huishoudens die extra €600 uitgeven. Het gaat erom of Duitse bedrijven weer gaan investeren en vast personeel aannemen, of dat de lastenverlichting simpelweg door het systeem loopt terwijl investeringen vlak blijven en toeleveranciers in Midden-Europa nog een ronde kostendruk moeten opvangen.