Griekenland bevriest asielaanvragen na Pact

Op Lesbos kwamen op 12 juni een zwangere vrouw en haar partner aan, precies op de dag dat het EU-migratie- en asielpact operationeel werd. Bijna een maand lang zaten zij vast zonder registratie. Pas nadat Refugee Support Aegean, een ngo voor juridische bijstand, bezwaar had ingediend bij de rechter, namen de Griekse autoriteiten hun aanvraag in behandeling. Op het vasteland probeerde een moeder met twee kinderen intussen een afspraak te maken via het digitale platform van het ministerie. Dat lag sinds 12 juni plat. Toen zij zich persoonlijk meldde, werd zij niet binnengelaten, maar aangehouden en overgebracht naar detentie (RSA).

Dit zijn geen losse ontsporingen. Volgens NEWS 24/7 en veldonderzoek van RSA en Collective Aid ligt de Griekse asielregistratie sinds de inwerkingtreding van het pact feitelijk stil. Migratieminister Thanos Plevris zei tegen in.gr dat de regering zonder afwijkingen de lijn "gevangenis of terugkeer" zal toepassen. Daarmee schuift hij categorieën in elkaar die het Europese asielrecht juist uit elkaar houdt: iemand die bescherming vraagt, een afgewezen aanvrager die op uitzetting wacht en iemand die op specifieke wettelijke gronden wordt vastgezet, zijn juridisch niet dezelfde persoon.

Registratie Is De Eerste Schakel Van Het Pact. Griekenland Heeft Die Gebroken.

Het pact bestaat uit gekoppelde EU-verordeningen die moeten standaardiseren hoe Europa asielzoekers behandelt, vanaf het eerste contact tot het definitieve besluit. Op 12 juni 2026 ging de operationele fase in (Europese Commissie). Het systeem werkt alleen als mensen zich kunnen registreren. Registratie is immers de toegangspoort tot screening, tot een asielprocedure of terugkeertraject, en tot alle stappen daarna.

Griekenland heeft die toegangspoort dichtgezet. In de laatste landenupdate van ECRE stond al vóór de start van het pact beschreven dat Griekenland administratieve detentie toepaste en de toegang tot asielprocedures beperkte (ECRE/AIDA). Na 12 juni verslechterde de situatie. Eind juli meldde Collective Aid vanaf Lesbos dat de nieuwe screeningsformulieren nog steeds niet waren ingevoerd en dat slechts een handvol van de 70 tot 100 wachtenden was verwerkt (Collective Aid).

Het EU-recht laat hier weinig ruimte. De Asielprocedurerichtlijn verplicht lidstaten om asielverzoeken binnen drie tot tien werkdagen te registreren. De Opvangrichtlijn verbiedt detentie enkel omdat iemand asiel heeft aangevraagd. Het Hof van Justitie van de EU heeft al een lidstaat veroordeeld omdat die de toegang tot asiel in de praktijk onmogelijk maakte (HvJ EU C-808/18). In een andere zaak oordeelde het Hof dat migratiedetentie echte rechterlijke toetsing vereist, niet een systeem waarin gedetineerden vanuit bewaring moeten procederen om die toetsing af te dwingen (FRA over HvJ EU C-150/24).

De Commissie Prees De Voorbereiding. Op De Grond Bleek Iets Anders.

Op 16 juli publiceerde de Commissie een voorlopige beoordeling waarin zij Griekenland prees om zijn gereedheid om het pact uit te voeren. In dezelfde maand legden RSA en Collective Aid vast dat registratie was bevroren, digitale systemen offline waren en asielzoekers vastzaten terwijl procederen hun enige toegang tot het systeem was (RSA, Collective Aid). Dat verschil laat zien dat de Commissie bereid was gereedheid te prijzen voordat zij naleving had getoetst.

Nu staat de Commissie voor een concrete keuze. Bevroren registratie, kapotte digitale systemen en algemene detentie kunnen samen een schending vormen die zwaar genoeg is voor een inbreukprocedure, het instrument waarmee Brussel lidstaten dwingt EU-recht na te leven. Als de Commissie niets doet met de gedocumenteerde zaken, worden de waarborgen van het pact vooral decoratie. De wet geeft asielzoekers recht op registratie, op een individuele detentiebeslissing en op rechterlijke toetsing. De Griekse praktijk levert detentie op totdat mensen zich via de rechter naar buiten procederen. De Commissie moet dus duidelijk maken welke versie van het pact zij wil handhaven.