Griekenland bewaakt tekorten, Duitsland breekt regels

Een land dat drie internationale steunprogramma's nodig had, zit nu de club voor die de begrotingsdiscipline in de eurozone bewaakt. Kyriakos Pierrakakis, de Griekse minister van Financiën, werd in december 2025 gekozen tot voorzitter van de Eurogroep, als eerste uit een voormalig crisisland. Aan zijn tafel leggen Frankrijk, Oostenrijk en Finland nu uit hoe zij hun begrotingstekorten weer onder controle willen krijgen.

Griekenland boekte in 2025 een begrotingsoverschot van +1,7% van het bbp, terwijl de staatsschuld met acht procentpunt daalde naar 146,1% van het bbp (Eurostat). Duitsland kwam volgens de voorjaarsraming 2026 van de Commissie uit op een tekort van -3,7%. Finland noteerde in 2025 -3,4% (Statistics Finland), en volgens de Commissie loopt dat dit jaar op naar -4,5%.

Duitsland en Finland overschrijden allebei de tekortgrens van 3% uit het Verdrag van Maastricht, de prijs die EU-landen in 1992 vastlegden voor het delen van één munt. In de hele Unie zitten inmiddels dertien lidstaten boven die grens, en negen landen vallen onder de formele correctieprocedure.

Duitslands uitzondering, Finlands klem

Het Duitse tekort is groter dan het Finse, maar Berlijn ontliep de formele procedure volledig. Finland werd daar in januari 2026 wel onder geplaatst.

Het verschil zit in een uitzonderingsroute: de National Escape Clause. Daarmee mogen landen tot 1,5 procentpunt van het bbp aan defensie-uitgaven buiten de tekortberekening houden. Vijftien landen activeerden die clausule. Haal de Duitse defensierekening uit het saldo, en het aangepaste tekort zakt naar ongeveer 2,9%, net onder de norm.

Finland gebruikt dezelfde clausule, maar krijgt de som niet passend. Het Finse tekort komt vooral door vergrijzingskosten in de verzorgingsstaat en door groei van slechts 0,2% in 2025, niet primair door defensie. De Bundesbank waarschuwt overigens dat zelfs het aangepaste Duitse tekort in 2026 en 2027 weer boven 3% uitkomt en richting 5% beweegt. De uitzondering koopt tijd, geen oplossing.

Snijden in uitkeringen om wapens te betalen

De Finse defensie-uitgaven gaan richting € 14 à 15 miljard per jaar in 2029, ongeveer twee keer zo veel als nu. Om daarvoor ruimte te maken, heeft de regering gekort op werkloosheidsuitkeringen, huursubsidies en beroepsonderwijs (SAK). De btw steeg naar 25,5%. Langdurige dakloosheid nam vorig jaar met 29% toe, de eerste stijging in tien jaar.

Commissaris Dombrovskis bezocht Helsinki en verklaarde dat Finland "effectieve actie" ondernam (Fins ministerie van Financiën). In het Europese begrotingsrecht betekent die formulering dat een land het voorgeschreven uitgavenpad volgt, niet dat het de tekortdoelstelling daadwerkelijk haalt. ETLA, het onafhankelijke Finse economische onderzoeksinstituut, stelt dat Finland al zijn eigen begrotingsdoelen zal missen: geen tekort van 1% in 2027, geen begrotingsevenwicht in 2031. Ook de OESO en het IMF vinden het pad onvoldoende.

De steunlanden brengen de boeken op orde

Griekenland, Portugal, Ierland en Cyprus draaiden in 2025 allemaal een overschot (Eurostat). Deze landen gingen in de jaren 2010 door steunprogramma's, opgelegde bezuinigingen en institutionele vernedering. Die gedwongen herstructurering heeft begrotingsgewoonten opgeleverd die nu in de cijfers zichtbaar zijn. In juni 2026 haalde de Commissie Griekenland zelfs volledig van de risicolijst voor macro-economische onevenwichtigheden.

De EU heeft nog nooit een land beboet omdat het te veel uitgaf. Het dichtstbij kwam een boete van € 18,9 miljoen voor Spanje in 2015, maar die ging over vervalste statistieken, niet over begrotingsoverschrijding. In 2003 blokkeerden Frankrijk en Duitsland sancties tegen zichzelf in de Raad. Ministers van Financiën stemmen immers over elkaars straffen. Aan die ontwerpfout is niets veranderd.

Finland snijdt in woonsteun en bevriest uitkeringen om op het voorgeschreven pad te blijven. Duitsland richtte een infrastructuurfonds van € 500 miljard buiten de gewone begroting op en kreeg een uitzondering. Beide landen volgen de regels. Slechts één land verkleint daarvoor zijn sociaal vangnet.