Griekenland bedingt LNG-uitzondering

Het 21ste sanctiepakket van de EU tegen Rusland is op 23 juli aangenomen. Wel op Griekse voorwaarden.

Athene hield het hele pakket tegen tot er een uitzondering op tafel lag: rederijen met Griekse banden mogen Russisch vloeibaar aardgas blijven vervoeren naar afnemers buiten de EU, zolang de contracten dateren van vóór de grootschalige Russische invasie (Euronews, persbericht Raad). De rest van het pakket bleef daardoor liggen: nieuwe vermeldingen van schepen uit de schaduwvloot, verouderde of moeilijk te traceren tankers waarmee Russische olie langs westerse sancties wordt geleid, beperkingen voor banken, cryptomaatregelen en het bevriezen van het olieprijsplafond. Niets ging door voordat Athene zijn uitzondering had.

Zoals To Brief eerder schreef, toen Griekenland de stemming voor het eerst blokkeerde, raakt dit geschil aan een zwakke plek in de Europese sanctieaanpak: kan de EU sancties bouwen rond sectoren die zij tegelijk nodig heeft om die sancties af te dwingen?

De bedrijven in het wapen

EU-sancties tegen Russische energie werken via diensten, niet via volledige embargo's. Brussel probeert Russische olie en gas niet van de wereldmarkt te halen. Het beperkt de westerse bedrijven die die uitvoer mogelijk maken: rederijen, verzekeraars, havenbedrijven en makelaars (Europese Commissie). Wie de toegang tot die diensten controleert, maakt Russische energie moeilijker en duurder verkoopbaar.

Daar zit het structurele probleem. Die bedrijven zijn gevestigd in lidstaten waarvan de regeringen unaniem moeten instemmen met elk sanctiebesluit. Een land waarvan ondernemingen precies de geviseerde dienst leveren, kan dus het hele pakket ophouden.

Griekenland heeft de grootste koopvaardijvloot van de EU (Al Jazeera). Athene stelde dat een verbod op Grieks vervoer van Russisch LNG naar derde landen de handel alleen zou verschuiven naar concurrenten buiten de EU, terwijl Moskou zijn inkomsten behoudt. De financiële belangen maken dat argument niet denkbeeldig. EUobserver meldde, op basis van een analyse van het Centre for Research on Energy and Clean Air, dat door Grieken gecontroleerde schepen sinds het begin van de grootschalige invasie voor ongeveer € 248 miljard aan Russische fossiele brandstoffen vervoerden (EUobserver). Volgens UPI, dat zich baseert op onderzoeksgroep Urgewald, was Dynagas, de rederij die verbonden is aan de Griekse miljardair George Prokopiou, begin 2026 goed voor circa 35% van de aan Novatek gekoppelde Russische LNG-activiteit (UPI).

Athene zette daarmee een reële klacht over ongelijke kosten om in een uitzondering die precies het drukpunt spaarde dat de EU had gevonden en wilde afsluiten.

Het verschil tussen hoofdsteden

De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys zei dat sanctiebesluiten steeds vaker worden gevormd door de economische belangen van lidstaten, waardoor de gezamenlijke druk op Moskou verzwakt (LRT). Nederlandse bewindslieden presenteerden de uitkomst juist als vooruitgang, met nadruk op de nieuwe vermeldingen van schaduwvlootschepen en instrumenten tegen sanctieontwijking, ondanks de Griekse uitzondering (Rijksoverheid, NRC).

Denemarken is hier de nuttige vergelijking. Kopenhagen beschikt eveneens over een van de grootste koopvaardijvloten van Europa, maar vroeg geen vergelijkbare uitzondering. Een grote vloot leidt dus niet vanzelf tot een vetodreiging. De Griekse positie was een politieke keuze, geen automatisch gevolg van marktaandeel.

Kleinere pakketten, hetzelfde structurele gebrek

Het pakket bevatte nog steeds inhoud: 41 extra vermeldingen van schepen uit de schaduwvloot, ruimere criteria voor schepen die gesanctioneerde vaartuigen bedienen, en nieuwe beperkingen voor banken en cryptodiensten (Finse regering, Global Sanctions). De FT meldde dat EU-functionarissen nu kijken naar kleinere, gerichtere sanctierondes, zodat één bezwaar van één regering minder makkelijk ongerelateerde maatregelen gijzelt (FT).

Overstappen op meerderheidsbesluitvorming ligt niet voor de hand. Sancties vallen onder het buitenlands beleid van de EU, waar unanimiteit de regel is. Die regel veranderen vereist zelf weer unanimiteit (IAI). Kleinere pakketten beperken hoeveel één bezwaar kan vertragen. Ze halen het veto niet weg.

Griekenland heeft laten zien dat een lidstaat de unanimiteitseis kan gebruiken om een nationale industrie te beschermen, ook als daardoor een door de EU gebouwd drukpunt tegen Rusland verzwakt. Athene zegt dat de handel anders toch buiten de EU zou zijn beland, en die commerciële logica is niet zonder grond. Maar de open vraag ligt bij de handhaving: als Griekse bedrijven LNG blijven vervoeren op basis van vooroorlogse contracten, wie controleert die contracten, volgt de volumes en kijkt of verlengingen de uitzondering stilletjes oprekken? De ambtenaren die het 22ste pakket ontwerpen, moeten daar een antwoord op hebben.