Hegseth doorlicht VS-materieel in Europa

De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth heeft een zes maanden durende herziening gelast van alle Amerikaanse militaire middelen in Europa. Hij noemt die operatie "NAVO 3.0": een ordening waarin Europeanen hun eigen continent verdedigen en Washington een stap terug doet. De herziening is een eenzijdig Amerikaans proces, gebaseerd op de grondwettelijke bevoegdheid van de president als opperbevelhebber. Geen Europese regering en geen NAVO-orgaan kan haar blokkeren (CBS, Le Monde). Europese hoofdsteden moeten zich dus instellen op een aanpassing die zij niet zelf sturen.

Wat Washington werkelijk levert

Volgens berichtgeving vallen onder de herziening 50 van de 150 jachtvliegtuigen, alle acht tankvliegtuigen, 11 van de 26 maritieme patrouillevliegtuigen, een onderzeeër met raketten, een gevechtsgroep rond een vliegdekschip en een van de twee bommenwerpergroepen (Tagesspiegel). Juist deze systemen maken de NAVO-verdedigingsplannen uitvoerbaar: luchtdekking, verkenning, langeafstandscapaciteit, maritieme bewaking en de mogelijkheid om Europa via de Atlantische route snel te versterken (Al Jazeera). Zonder tankvliegtuigen blijven Europese toestellen niet lang genoeg in de lucht. Zonder patrouillevliegtuigen ontstaan gaten in de opsporing van onderzeeërs. De herziening raakt dus niet de zichtbare massa van de bondgenootschappelijke verdediging, maar het verbindende weefsel dat die verdediging laat werken.

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte probeerde de schade te beperken. Volgens hem gebeurt de herziening "in nauwe consultatie met bondgenoten" en meent de hoogste NAVO-commandant in Europa dat veel mogelijk teruggetrokken capaciteiten al zijn afgedekt of binnenkort worden afgedekt (NATO). De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius was directer: snelle verminderingen zonder duidelijke routekaart voor Europese compensatie zouden "gevaarlijke capaciteitsonevenwichten" creëren (Der Spiegel, Adevărul). Tussen Ruttes geruststelling en Pistorius' waarschuwing ligt precies het Europese probleem.

Meer uitgaven, afhankelijkheid blijft

Washingtons klacht over de lastenverdeling is niet uit de lucht gegrepen. Europese bondgenoten verhoogden hun kernuitgaven voor defensie in 2025 met meer dan 90 miljard dollar, een stijging van bijna 20% in één jaar (NATO). Polen geeft binnen de NAVO het meeste uit als percentage van het bbp. Roemenië heeft € 16,68 miljard uit SAFE gereserveerd, het nieuwe EU-leninginstrument voor militaire aanbestedingen, voor gevechtsvoertuigen, antidrone-systemen en munitie (Mediafax).

Maar meer geld is nog geen vervanging. Tussen 2020 en 2024 kwam 64% van de wapenimport van Europese NAVO-landen uit de Verenigde Staten (Le Nouvel Économiste). Europa heeft te weinig fabrieken, onderdelen, kruit en geschoolde arbeidskrachten om de eigen defensie-industrie snel op te schalen. Frankrijk, Duitsland en Italië dreigen bovendien drie afzonderlijke gevechtsvliegtuigprogramma's te ontwikkelen in plaats van één, nadat de vlaggenschipsamenwerking SCAF vastliep op bestuur en technologiedeling (Le Monde). Grotere budgetten die via Amerikaanse leveranciers lopen, verdiepen zo precies de afhankelijkheid die zij moeten verminderen.

De oostflank leest het signaal als eerste

Warschau gebruikt Hegseths drukcampagne om te pleiten voor een permanente Amerikaanse basis op Poolse bodem. Minister van Defensie Kosiniak-Kamysz zegt daarbij al een eerste positief signaal uit het Pentagon te hebben gekregen (Polsat News). Zelfs de NAVO-lidstaat die relatief tot het bbp het meeste uitgeeft, wil Amerika dus fysiek in zijn verdediging verankerd houden.

Litouwen leest het risico scherper. Deskundigen daar noemden een snelle Amerikaanse terugtrekking een "cadeau aan Rusland" en waarschuwden dat juist de overgangsperiode kwetsbaarheid schept (LRT). Baltische defensieplanners weten inmiddels welke onderdelen zij niet snel kunnen vervangen: langeafstandsluchtverdediging, elektronische oorlogsvoering, vroegtijdige waarschuwing en de logistieke ketens die bondgenootschappelijke versterkingen op hun plek krijgen.

Roemenië bekijkt hetzelfde gat vanuit de Zwarte Zee, waar de bases in Deveselu en Mihail Kogălniceanu de bondgenootschappelijke afschrikking dragen. In Roemeense berichtgeving ligt de nadruk op precies die middelen die Washington mogelijk niet langer automatisch levert: tankvliegtuigen, ISR-drones, jachtvliegtuigen en maritieme patrouillevliegtuigen (Euronews Romania).

Buiten het Pentagon heeft niemand de echte lijst met mogelijke schrappingen gezien. Het Congres eist rapportage voordat het aantal Amerikaanse militairen in Europa onder de 76.000 zakt, en defensiebegrotingswetten in Huis en Senaat proberen grote verminderingen te beperken (NOTUS). Toch gaat de herziening over capaciteiten, niet alleen over aantallen militairen. Zolang niemand per capaciteit laat zien wie welk gat vult, wanneer dat gebeurt en met welk materieel, rust de NAVO-geruststelling op een overgangsschema waarvan Washington zelf de naleving kan loslaten.