Hormuzbestand vast door zes maanden mijnenruiming

Iran en de Verenigde Staten naderen een raamwerk voor een staakt-het-vuren van 60 dagen in de Straat van Hormuz, de nauwe doorgang waar ongeveer 20% van alle olie over zee doorheen gaat. Brentolie daalde op het nieuws met 4,5%, tot circa $98,83 per vat (n-tv). Maar drie maanden nadat Iran de zeestraat sloot als vergelding voor Amerikaans-Israëlische aanvallen, loopt de fysieke afwikkeling ver achter op de diplomatie. Tussen een getekend akkoord en herstelde energiestromen zitten maanden, mogelijk jaren. Die rekening komt voor een groot deel terecht bij Europese consumenten en belastingbetalers.

840 schepen en een mijnenveld

Een staakt-het-vuren begint pas met het opruimen van de logistieke schade. Volgens Amin Nasser, topman van Saudi Aramco, zitten meer dan 600 tankers vast in de Perzische Golf, terwijl nog eens 240 schepen buiten de Golf wachten (CNBC). Schepen die zijn uitgeweken via Kaap de Goede Hoop legden per reis ongeveer 3.800 zeemijl extra af. Daardoor daalde de effectieve vlootcapaciteit met ongeveer een derde (straits.live). Die schepen zijn ook niet ineens terug. Eerst moeten ze hun huidige routes afmaken.

Daarna komen de mijnen. Het Pentagon heeft het Congres gemeld dat volledige ruiming zes maanden kan duren (Washington Post). Iran weet zelf niet meer precies waar alle uitgelegde mijnen liggen (IndexBox). Zolang de zeebodem niet veilig is verklaard, verlagen verzekeraars hun tarieven niet. Oorlogsrisicopremies, de toeslag voor schepen die een conflictgebied binnenvaren, stegen binnen enkele dagen na de aanvallen in februari van 0,125% van de rompwaarde naar maximaal 5% (Property Casualty 360). Insurance Business Magazine vatte het zo samen: "Een staakt-het-vuren opent de verzekeringsmarkt nog niet, althans niet nu" (Insurance Business Magazine).

Ruwe olie kan importmarkten mogelijk binnen twee tot zes weken weer bereiken. Voor geraffineerde producten duurt het langer, omdat raffinaderijen in de Golf weken nodig hebben om opnieuw op te starten. Het IEA verwacht dat de wereldeconomie op zijn vroegst in het vierde kwartaal van 2026 terugkeert naar het pad van voor het conflict (Gulf News).

Wie betaalt dit eigenlijk

In Roemenië liep de inflatie in april op tot 10,71%, met brandstofprijzen die op jaarbasis ongeveer 35% hoger lagen (Agerpres). Binnen de eurozone noteerde Spanje met 3,2% de hoogste inflatie; energie verklaarde daar meer dan 60% van de prijsdruk (Merca2). Nederlandse diesel bereikte € 2,37 per liter, de hoogste prijs in de EU (IRU).

Voor oliebedrijven ziet dezelfde crisis er anders uit. Shell rapporteerde over het eerste kwartaal een winst van € 4,84 miljard, 20% meer dan een jaar eerder. Daarvan zou naar schatting € 1 miljard samenhangen met de Hormuzcrisis (NPO Radio 1). TotalEnergies boekte een winstsprong van 51% (Made-in.be). Oxfam raamt de gezamenlijke winst van zes grote olieconcerns in 2026 op ongeveer € 93 miljard (Euronews).

Overheden nemen een deel van de klap over. Spanje verlaagde de btw op brandstof van 21% naar 10% (Spanish Ministry of Finance). Nederland trok € 927 miljoen uit voor gerichte compensatie, maar koos bewust niet voor een brede accijns- of belastingverlaging op brandstof, omdat extra vraag bij een beperkt aanbod de markt juist verder zou opdrijven (PWC). Roemenië maximeerde de winkelmarges en beperkte de uitvoer van brandstof (Radio România). Zulke maatregelen dempen de schade wel, maar lossen de onderliggende aanbodkrapte niet op.

De tolweg die Iran wil behouden

Iran en Oman onderhandelen over een permanente doorvaartheffing voor de zeestraat. Die wordt niet gepresenteerd als tarief, maar als betaling voor "speciale diensten", om het internationale zeerecht te omzeilen (Iran International, Livemint). Bij ongeveer $1 per vat zou dat Iran naar schatting $7,3 miljard per jaar opleveren (Al Jazeera). De voorgestelde Persian Gulf Strait Authority accepteert inmiddels ook betalingen in Chinese yuan (Euronews).

Die heffing staat naast een grotere financiële vraag. Het Witte Huis zegt dat er in de opkomende deal geen geld van eigenaar wisselt. Axios meldde echter dat het raamwerk tot $20 miljard aan vrijgegeven Iraanse tegoeden bevat, als onderdeel van een uraniumruil. Als Iran zowel die bevroren tegoeden als permanente tolgelden binnenhaalt, komt Teheran financieel sterker uit deze crisis dan het erin ging.

Het IEA waarschuwt dat strategische oliereserves, de noodvoorraden die regeringen aanhouden voor verstoringen in de aanvoer, in juli of augustus in een "rode zone" belanden als de stromen niet normaliseren (Cinco Días). Het aanvullen van de recordonttrekking van 400 miljoen vaten creëert vervolgens 1,8 miljoen vaten per dag aan extra vraag, bovenop dezelfde krappe aanvoer (IEA, BloombergNEF). De markt prijst een politiek akkoord in, maar kijkt nog langs de fysieke nasleep heen.