Hormuz jaagt gasprijs boven €50

De Straat van Hormuz is niet dicht. Toch betaalt Europa al voor het openhouden ervan: aan de pomp, op de gasmarkt en in de facturen van rederijen. De militaire escalatie tussen de VS en Iran sinds begin juli heeft een wereldwijde herprijzing op gang gebracht, waardoor een conflict op afstand doorsijpelt naar het huishoudboekje. Het probleem is vooralsnog geen fysiek tekort, maar prijsbesmetting.

Van verzekering naar factuur

Door Hormuz, de smalle doorgang tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, gaat dagelijks ongeveer 20 miljoen vaten olie en rond een vijfde van de wereldwijde lng-handel (CFR). Volgens cijfers van het IEA neemt Europa slechts ongeveer 4% van de ruwe olie en iets meer dan 10% van de lng af die door de zeestraat varen (Times of India). Dat lijken beperkte aandelen. Maar energie wordt wereldwijd geprijsd. Als het risico in de Golf oploopt, bewegen Europese prijzen dus mee.

De keten begint bij verzekeringen. Oorlogsrisicopremies voor schepen zijn opgelopen naar 3 tot 10% van de scheepswaarde, tegen ongeveer 0,25% voor het conflict (The National). Dekking is er nog wel, maar tegen tarieven die hoog genoeg zijn om vrachtprijzen stevig op te drijven (LMA). Daarna volgen de benchmarks. Brentolie steeg tijdens escalatiefases met meer dan 15% (Tagesschau). Europese gasfutures klommen boven € 50 per megawattuur (Sky TG24). De EIA liet zien wat daarna gebeurt: verstoringen in de Golf duwden de raffinagemarges voor benzine, diesel en kerosine omhoog. Zo bereikt stress op de oliemarkt uiteindelijk Europese transport- en vrachtkosten (Hydrocarbon Engineering).

Drie landen, drie kanalen

Duitsland laat het bijvulprobleem zien. De gasopslagen waren halverwege juli slechts voor ongeveer 45% gevuld (NDR). Een wereldwijde lng-prijspiek maakt het vullen in de zomer duurder, ook als de fysieke aanvoer op peil blijft. Berlijn reageerde tot nu toe vooral diplomatiek: de E3-groep van Frankrijk, Duitsland en het VK riep op tot de-escalatie (Auswärtiges Amt). Regeringen behandelen dit nog steeds als een veiligheidsdossier, niet als een consumentendossier.

Spanje laat zien waarom een geringe directe afhankelijkheid van de Golf geen bescherming biedt. Algerije, Rusland en de VS leveren het grootste deel van het Spaanse gas; in de cijfers over 2026 stond geen grote Golfleverancier (DSN/CORES). Maar lng wordt wereldwijd geprijsd. Als Golfstromen onder druk komen, bieden Aziatische kopers harder op alternatieven en worden ladingen voor Europa duurder. Dat telt, omdat gascentrales in juli 17,3% van de Spaanse elektriciteit leverden, terwijl groothandelsprijzen ongeveer 30% boven het niveau van vorig jaar lagen (EFE). Tijdens een hittegolf kan Spanje gasopwekking immers niet zomaar uitzetten.

In Italië is de doorwerking al zichtbaar aan de pomp. Diesel bij zelfbediening bereikte op 17 juli € 2,059 per liter, al kwam een deel van de stijging door het aflopen van binnenlandse accijnsverlagingen en niet alleen door het conflict in de Golf (Sky TG24). De junicijfers van ISTAT toonden een inflatie van 3,0%, met niet-gereguleerde energieprijzen die 13,3% hoger lagen dan een jaar eerder (ISTAT).

Buffers houden prijzen niet tegen

De EU heeft instrumenten tegen tekorten. Lidstaten moeten noodvoorraden olie aanhouden voor ten minste 90 dagen netto-import, en de gasopslagregels verplichten vulling voor de winter (Richtlijn 2009/119/EG, Verordening 2022/1032). Die buffers verkleinen het risico dat landen zonder energie komen te zitten. Ze halen de risicopremie niet uit de markt: de extra prijs die kopers betalen voor onzekerheid.

Nationale regeringen hebben de knoppen die het dichtst bij consumenten zitten: accijnsverlagingen, energiesubsidies, gerichte inkomenssteun. EU-energieministers, de Raadsformatie die energiebeleid tussen de 27 lidstaten afstemt, kunnen strategische voorraden vrijgeven of noodregels voor de markt verlengen die tijdens de gascrisis van 2022 zijn ingezet. Geen van deze partijen heeft tot nu toe duidelijk gemaakt dat zij de huidige herprijzing als hun probleem ziet.

Europa betaalt voor een oorlog die het niet voert, via een prijsketen die zijn instellingen wel kunnen dempen maar niet kunnen stilzetten. EU-energieministers kunnen dit niet als louter veiligheidsdossier blijven behandelen als hogere bijvulkosten deze zomer straks in winterrekeningen belanden.