Hormuzpremies raken Europas energie

De zeestraat waar ongeveer een vijfde van de mondiale handel in olie en lng doorheen gaat, is nog altijd bevaarbaar. Maar of ladingen werkelijk vertrekken, bepalen niet regeringen. Die beslissing ligt bij verzekeraars, reders en banken. Op dit moment vinden die private partijen de route te gevaarlijk. Daarmee snijden zij Europa effectiever af van energie uit de Golf dan een militaire blokkade zou doen.

Een commercieel dode vaarroute

US Central Command viel op 7 juli Iraanse doelen aan na aanvallen op drie commerciële schepen. De Brentprijs sprong naar $78,02 (CNBC). Daarna zakte het scheepvaartverkeer door Hormuz vrijwel in, hoewel de zeestraat formeel open bleef (Reuters, LMA).

Het probleem is niet de doorgang, maar de prijs van de vaart. De Lloyd's Market Association, de brancheorganisatie van de verzekeraars op de Lloyd's of London-markt, bevestigde dat oorlogsverzekeringen en aansprakelijkheidsdekking technisch nog beschikbaar zijn. Dat geldt ook voor dekking tegen schade, vervuiling en letselclaims. Alleen zijn de premies inmiddels afschrikwekkend: makelaars noemen oorlogsriscokosten van 2% tot 6% van de rompwaarde van een schip, tegen ongeveer 0,2% voor het conflict (GCaptain). In sommige gevallen liep dat op tot 7,5%, terwijl reders weigeren bemanningen uit te sturen, ongeacht de prijs (WirtschaftsWoche).

De dekking bestaat dus nog. De bemanning vaart niet. Een formeel open vaarroute is commercieel dood.

De bevoegdheidsketen laat zien waarom regeringen hier vastlopen. De Europese Commissie bewaakt de aanvoer. Lidstaten houden noodvoorraden aan. Maar verzekeraars bepalen de prijs van risico. Reders beslissen of zij varen. Banken beslissen of zij de lading financieren, en trekken zich terug zodra oorlogsrisico of sanctieblootstelling te groot lijkt. Geen EU-besluit heeft deze breuk veroorzaakt. Geen EU-besluit kan haar ook terugdraaien.

Prijzen komen vóór tekorten

Europa voelt de schok eerst in de kosten, nog voordat één terminal droogvalt. TTF, de Nederlandse Title Transfer Facility en de Europese gasbenchmark, steeg tot boven € 50/MWh en kwam door de onrust over Hormuz-vrachtkosten uit op ongeveer € 54-56/MWh (Investing).

TTF zet de prijs voor het hele continent. Een risicopremie die in Nederland wordt ingeprijsd, wordt de rekening voor energiebedrijven en industriële afnemers van Helsinki tot Lissabon. Duitsland heeft weinig directe blootstelling aan ruwe olie uit de Golf, maar zijn industrie betaalt wel mee via hogere gasprijzen die aan dezelfde benchmark hangen.

Daarna verschilt de schade per land. Italië levert het scherpste voorbeeld. Edison, een van de grootste energiebedrijven van het land, verloor 21 Qatarese lng-ladingen door overmacht en verving er tegen eind juni 14, vooral met Amerikaanse leveringen (Quotidiano.net). Het systeem ving de klap op, maar tegen hogere kosten en met minder ruimte voor de volgende verstoring.

Spanje toont de fysieke flessenhals. Het land heeft ongeveer een derde van de lng-opslagcapaciteit in EU-havens (infoLibre). Maar de verbinding over de Pyreneeën met Frankrijk is zo smal dat de topman van de Spaanse netbeheerder het schiereiland in energietermen "meer eiland dan Ierland" noemde (Infobae). Spanje kan gas opslaan. Het naar het noorden krijgen is iets anders.

Voorraden lossen tekorten op, geen kosten

EU-wetgeving verplicht lidstaten noodvoorraden olie aan te houden ter grootte van ten minste 90 dagen netto-import (Directive 2009/119/EC). De Energy Union Task Force van de Commissie zei op 13 juli dat de gasvoorziening voor de winter niet acuut in gevaar is (European Commission). Dat beantwoordt de vraag of tanks leeg raken. Het beantwoordt niet wat Europeanen betalen om ze gevuld te houden.

De topman van het IEA vatte dat gat goed samen: Europa zou een "grote fout" maken als het denkt buiten schot te blijven, zei hij tegen Euronews (Euronews). Voorraden voorkomen fysieke schaarste. Ze begrenzen geen prijzen, verlagen geen vrachtkosten en verzekeren geen schepen. Ook landen met weinig directe afhankelijkheid van Hormuz betalen prijzen die door mondiale risico-inschatting worden gevormd, omdat omgeleide of geschrapte ladingen schaarste doorgeven aan elke verbonden markt.

Europa's Hormuzprobleem loopt via een commerciële risicoketen: verzekeraars in Londen, reders in Europese maritieme centra en banken die ladingen financieren. Geen regering controleert die keten, en geen voorraad vervangt haar. Brussel kan coördineren en tijd kopen. Of energie werkelijk beweegt, hangt af van de risicobereidheid in private bestuurskamers.