Mijnenruiming Hormuz duurt nog 50 dagen

Zeemijnen uit een vaarroute halen is technisch werk dat weken kost. Een politiek communiqué verandert daar niets aan. Het diplomatieke raamwerk tussen Washington en Teheran, aangekondigd op 15 juni, wijst een route naar heropening van de Straat van Hormuz (CNBC). Leiders uit Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Italië schaarden zich snel achter een urgente Europese mijnenruimmissie. Alleen ontbreekt nog vrijwel alles wat nodig is om van die ambitie ook werkelijk vrijgeveegde vaarroutes te maken.

Een vliegdekschip is geen mijnenjager

Emmanuel Macron deed de meest zichtbare toezegging: Frankrijk zou zijn vliegdekschip Charles-de-Gaulle, vliegtuigen en een fregat binnen twee of drie dagen in positie kunnen brengen (Ouest-France). De carrier group, nu in het oostelijke deel van de Middellandse Zee met twee luchtverdedigingsfregatten, kan toezicht houden en luchtdekking bieden. Ze kan geen zeemijnen opsporen en vernietigen. Dat werk zouden Franse mijnenbestrijdingsdrones moeten doen (Le Figaro). Maar een slagorde, commandostructuur en einddatum zijn niet gepubliceerd.

Duitsland heeft materieel dichterbij gebracht. De mijnenjager Fulda en het ondersteuningsschip Mosel liggen vooruitgeschoven in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Op 16 juni stelde Johann Wadephul, vicefractievoorzitter van de CDU/CSU van Friedrich Merz, wel drie voorwaarden voor Duitse deelname: bewijs dat de gevechten zijn gestopt, een deugdelijke basis in het internationaal recht en een mandaat van de Bondsdag, het Duitse parlement dat volgens een uitspraak van het Constitutioneel Hof uit 1994 buitenlandse gewapende inzet moet goedkeuren (Krone.at, Parlamentsbeteiligungsgesetz). Alleen dat mandaat kan al weken kosten.

Voor Italië geldt dezelfde beperking. Giorgia Meloni zei dat Rome kan bijdragen, maar alleen met parlementaire toestemming en onder VN- of EU-vlag (Euronews). Italiaanse media noemden mogelijke middelen: mijnenjagers van de Gaeta-klasse, Crotone en Rimini, autonome onderwatervoertuigen en mijnenruimdrones. Dat zijn journalistieke reconstructies, geen bevestigde inzetbesluiten (Corriere della Sera, Quotidiano.net).

Litouwen laat zien hoe verschillend Europese solidariteit kan uitpakken. Het parlement keurde de inzet van maximaal 40 militairen in Hormuz goed, maar de minister van Defensie was helder: Litouwen stuurt geen schip, en zijn maritieme capaciteit blijft in de Oostzee (LRT, Lrytas).

Twee routes, allebei geblokkeerd

Europa moet kiezen tussen twee autorisatieroutes, elk met een eigen knelpunt.

Een Frans-Brits geleide coalition of the willing is de snelste optie. Frankrijk bouwt al aan die route en presenteert de missie als multinationale operatie, zonder te wachten op collectieve goedkeuring. Uitbreiding van Operatie ASPIDES, de bestaande EU-marinemissie in de Rode Zee, naar Hormuz zou juridisch steviger staan. Maar zo'n mandaatwijziging vereist unanimiteit onder alle 27 lidstaten. Een enkele regering kan het dus blokkeren (Reuters, Article 31 TEU).

De Poolse reactie laat zien hoe deze crisis Europa geografisch verdeelt. Donald Tusk verzette zich tegen veiligheidsoverleg onder leiding van Parijs, Berlijn en Londen waar Polen niet bij zat. Afspraken zonder Polen zouden Warschau niet binden, zei hij (TVN24). Voor Polen is Hormuz secundair. Oekraïne en de oostflank blijven de prioriteit. Elke poging om schaarse maritieme middelen naar de Golf te sturen, wordt daar dus afgewogen tegen het risico dat die flank verzwakt.

Het gat waar markten naar kijken

Zelfs als alle politieke en juridische poorten opengaan, volgt commerciële normalisering pas later. Volgens de Jerusalem Post, die zich baseert op vijf westerse bronnen in de maritieme veiligheidssector, kunnen alleen al de zoekoperaties naar mijnen 40 tot 50 dagen duren voordat verzekeraars en rederijen weer vertrouwen krijgen (Jerusalem Post). Rederijen en protection-and-indemnity-verzekeraars kijken naar sanctierichtlijnen, oorlogspremies en maritieme waarschuwingen voordat zij een route weer als veilig behandelen (West of England P&I, IMO).

Alle cruciale onderdelen ontbreken nog. Geen enkel groot bijdragend land heeft een mandaat afgerond. Er is geen bevestigde commandoketen. Toestemming van kuststaten is niet geregeld, een beoordeling van de mijnenvelden is niet gepubliceerd en verzekeraars zijn nog niet begonnen met herprijzen. Europa heeft de politieke wens voor een mijnenruimmissie en een deel van het marinevermogen om die uit te voeren. Wat ontbreekt, is de autorisatiemachine die die twee met elkaar verbindt. De Straat van Hormuz gaat immers niet open omdat leiders vinden dat het tijdschema dat vereist.