Hormuzpremie stuwt Europese energieprijzen

Door de Straat van Hormuz gaat dagelijks ongeveer 20 miljoen vaten olie, goed voor circa een vijfde van het wereldwijde olieverbruik (EIA). Tankers varen er nog steeds doorheen. Alleen wordt elke overtocht duurder, en dat ziet Europa inmiddels terug in de energiecomponent van de inflatiecijfers: volgens de snelle raming van Eurostat lagen de energieprijzen in de eurozone in juli 10,0% hoger dan een jaar eerder (Eurostat). Europa heeft geen tekort aan brandstof. Het heeft een betaalbaarheidsprobleem.

Waarom goedkopere olie niet aan de pomp aankomt

Brentolie, de internationale oliebenchmark, is ruim onder de pieken van dit voorjaar gezakt. Normaal gesproken zou dat de automobilist moeten helpen. Dat gebeurt nu niet.

Twee kostenposten verklaren het grootste deel van het verschil. De eerste is oorlogsrisicoverzekering: de premie die reders betalen om door conflictgebieden te varen. Die is sterk opgelopen. Een clausule op de Lloyd's-markt waarschuwde bovendien dat betaling van een voorgestelde Iraanse doorvaartheffing de verzekering van een schip volledig ongeldig kan maken. Daarmee blijft de route technisch open, maar wordt zij voor verzekerde handel praktisch onbruikbaar (GCC Freight). De tweede kostenpost zit bij raffinaderijen. Hun marges zijn opgelopen: het verschil tussen wat zij betalen voor ruwe olie en wat zij vragen voor diesel en benzine. De ECB bevestigde op 31 juli dat raffinaderijen bovenop al verhoogde ruweolieprijzen meer rekenden, waardoor de prijsschok werd versterkt voordat de brandstof de consument bereikte (ECB).

Daarbovenop komen vrachtkosten en extra controles op naleving van sancties. In de EU lagen de brandstofprijzen voor persoonlijk vervoer in juni 13,7% hoger dan een jaar eerder (Eurostat). De Italiaanse consumentenorganisatie Assoutenti vatte de kloof helder samen: terwijl Brentolie vergelijkbaar was met het niveau van begin maart, lag de Italiaanse dieselprijs nog altijd € 0,38 per liter hoger dan bij dezelfde olieprijs enkele maanden eerder (Assoutenti). De olie werd goedkoper. De keten tussen vat en automobilist werd dat niet.

Wie betaalt, wie profiteert

Automobilisten betalen als eersten. Consumentenorganisatie Codacons schatte dat Italiaanse weggebruikers tijdens het eerste reisweekend van augustus € 370 miljoen meer kwijt waren dan in 2025. Een gewone dieseltankbeurt kostte ongeveer € 22 extra (ANSA). Rome reageerde met een verlaging van de dieselaccijns en een belastingkrediet voor transporteurs.

Daarna betalen overheden, via belastinginkomsten die zij opgeven om de klap te dempen. In Ierland kost diesel ongeveer € 9,50 meer per tankbeurt van 50 liter dan begin juli. Taoiseach Micheál Martin rekende voor dat het schrappen van de huidige accijnsverlaging van 30 cent de prijs naar ongeveer € 2,25 per liter zou duwen (RTÉ). Minister van Financiën Jack Chambers zei dat de verlagingen kunnen worden verlengd als de prijzen hoog blijven (Irish Examiner). Elke maand verlichting kost Dublin inkomsten die anders naar woningbouw of zorg hadden kunnen gaan.

Niet iedereen verliest. De Kroatische pijpleidingbeheerder JANAF sloot met het Hongaarse MOL een take-or-paycontract, waarbij MOL betaalt voor pijpleidingcapaciteit ongeacht of het die volledig benut, voor het vervoer van 2,05 miljoen ton ruwe olie in 2026 (HRT). Een Adriatische route naar Centraal-Europa wordt waardevoller naarmate scheepvaart door de Golf riskanter wordt. Raffinaderijen met ruimere marges kunnen eveneens profiteren, al lopen zij wel meer risico op hogere inkoopkosten.

Waarom prijzen hoog blijven ondanks buffers

Europa komt niet zonder brandstof te zitten. EU-wetgeving verplicht lidstaten tot noodolievoorraden die minstens 90 dagen netto-import dekken (Council Directive 2009/119/EC). Pijpleidingen in Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten kunnen ongeveer 2,6 miljoen vaten per dag om Hormuz heen leiden (EIA).

Maar noodvoorraden en omleidingsroutes lossen het prijsprobleem niet op. Volgens Rystad Energy haalde de verstoring op het hoogtepunt 14,5 miljoen vaten per dag uit de markt, waardoor gaten ontstonden die noodvoorraden niet volledig konden vullen (Rystad Energy). Voor Qatarees lng, vloeibaar aardgas dat gekoeld per tanker wordt vervoerd in plaats van via pijpleidingen, bestaat bovendien geen landroute. De EIA waarschuwde vorige week dat verstoorde handelsstromen mogelijk pas begin 2027 terugkeren naar het niveau van voor het conflict (EIA).

De ECB liet de rente op 23 juli ongemoeid en noemde energieprijzen "highly volatile" en "well above pre-conflict levels" (ECB). De vraag voor Frankfurt is of deze prijsstijging, veroorzaakt door verstoord aanbod en niet door sterkere vraag, een eenmalige verschuiving blijft of toch doorwerkt in lonen en bredere kosten. In een afzonderlijke analyse waarschuwde de ECB op 7 augustus dat grote energieschokken hardnekkig worden wanneer zij beïnvloeden hoe bedrijven prijzen zetten en werknemers over loon onderhandelen (ECB).

De zeestraat is open. De premie die Europa betaalt om haar te gebruiken, verdwijnt voorlopig niet.