Hormuz jaagt Europese gasprijs op

Na Amerikaanse aanvallen op Iraanse nucleaire locaties volgden raketwisselingen rond de Straat van Hormuz. Binnen enkele dagen liepen de Europese energieprijzen fors op. Geen enkele tanker is fysiek tegengehouden. Geen enkele regering heeft een tekort afgekondigd. Toch kwam de rekening al binnen, via oliebenchmarks, gasfutures en scheepsverzekeringen die hun prijzen aanpasten voordat iemand kon bewijzen dat de zeestraat werkelijk dicht was.

Brentolie sloot op 18 juli op $ 88,10 per vat, ongeveer 16% hoger dan een week eerder (Economic Times EnergyWorld, Sharetrader). De Nederlandse TTF, de belangrijkste Europese gasbenchmark, bereikte € 57,72 per MWh, een stijging van meer dan 18% in dezelfde periode (n-tv). Oorlogsrisicoverzekeringen voor tankers die door Hormuz varen kosten inmiddels 3 tot 10% van de rompwaarde. Voor een schip van $ 100 miljoen betekent dat $ 3 tot 10 miljoen om één reis te verzekeren. Voor het conflict kostte dezelfde dekking ongeveer $ 250.000 (The National, PortProcure).

Hoe een Golfcrisis in Europese portemonnees belandt

Europa importeert relatief weinig olie en gas rechtstreeks uit de Golf. Volgens de EIA gaat 84% van de ruwe olie die door Hormuz vaart naar Azië (EIA). Maar energie wordt wereldwijd verhandeld. Als Aziatische kopers vrezen dat Qatarees lng wegvalt, bieden zij agressiever op Amerikaanse, Nigeriaanse en Australische ladingen. Die biedstrijd verhoogt de prijs die Europa moet betalen voor alternatieven waarvan het toch al afhankelijk is.

Daar komt bij dat de lng-import van de EU in juni met 18% daalde ten opzichte van een jaar eerder, volgens S&P Global (S&P Global). De markt was dus al krapper voordat de prijssprong van deze week erbovenop kwam.

Waar de kosten landen, hangt af van wat je koopt. In Italië ging diesel door de grens van € 2 per liter, precies toen een tijdelijke accijnsverlaging afliep (Sky TG24). In Duitsland voelen chemiebedrijven die olie op de spotmarkt inkopen direct druk op hun marges, omdat zij zich niet snel genoeg kunnen indekken (Tagesschau). In de scheepvaart zijn spottarieven voor containers op routes tussen het Verre Oosten en de Golf gestegen tot boven $ 7.000 per container, terwijl ongeveer 250.000 containers per week om de zeestraat heen worden geleid (Maritime Danmark).

Wintervoorraden onder prijsdruk

De timing maakt het probleem groter. Eind juni waren de Europese gasopslagen voor 48,9% gevuld, tegen 58,6% een jaar eerder. ACER, het agentschap van Europese energietoezichthouders, waarschuwde dat de lng-import met ongeveer 13% moet stijgen ten opzichte van 2025 om voor de winter de verplichte opslagdoelstelling van 90% te halen (Enerdata). Opslagen vullen terwijl de risicopremies in de Golf oplopen, verandert een normale inkoopklus in een politiek begrotingsbesluit.

De Energy Union Task Force van de Europese Commissie concludeerde op 13 juli dat er "geen onmiddellijke zorg over de leveringszekerheid" was, met een verwijzing naar ongebruikte lng-importcapaciteit en bestaande noodvoorraden olie (European Commission). Die inschatting is verdedigbaar. Europa heeft alternatieven, en sommige werken al: Italiaanse en Kroatische terminals schakelden over op Amerikaanse ladingen toen Qatarese aanvoer haperde.

Maar "geen tekort" betekent nog niet "geen probleem". Brussel kan coördineren, overleg organiseren en regels voor het vrijgeven van voorraden beheren. Het kan een reder niet dwingen door betwist vaarwater te varen, een verzekeraar niet verplichten betaalbare dekking te bieden en de compliance-afdeling van een bank niet laten tekenen voor een lading met Golf-risico. De Lloyd's Market Association zei het overigens vrij precies: verzekering bleef beschikbaar, maar de afname van het verkeer kwam door "safety concerns by owners and masters" (LMA). De flessenhals zit niet in de aanvoerinfrastructuur. Zij zit in de risicobereidheid van private bedrijven die geen eurocommissaris kan aansturen.

De rekening komt hoe dan ook

Europa kan de levering waarschijnlijk blijven beheren zolang de zeestraat formeel bevaarbaar blijft, maar in de praktijk minder bruikbaar wordt. Wat Europa niet kan, is de risicopremie laten verdwijnen. De beslissende knoppen liggen immers in Washington en Teheran, maar ook bij reders, verzekeraars en banken waarvan de risicocommissies aan aandeelhouders verantwoording afleggen, niet aan het Europese energiebeleid. Regeringen krijgen de politieke kosten op hun bord: boosheid over brandstofprijzen, hogere opslagkosten en klachten uit de industrie. De instrumenten om de onderliggende confrontatie op te lossen liggen buiten Europese handen.