Hormuz-premies schieten naar 10%

De Straat van Hormuz is niet gesloten. Toch sluiten reders, verzekeraars en banken de route stap voor stap af, via commerciële beslissingen die elk op zichzelf verdedigbaar zijn. Normaal passeert ongeveer 20 miljoen vaten per dag de smalle uitgang van de Perzische Golf (BBC Afrique). Nu de militaire escalatie tussen de VS en Iran elke overtocht riskanter maakt, rantsoeneren private partijen de toegang tot de vaarroute. Voor Europa stijgen de energiekosten dus zonder dat er een formele blokkade is afgekondigd.

Kapiteins wachten, verzekeraars herprijzen, Europa betaalt

Bij schepen onder Grieks beheer is het patroon goed zichtbaar. Sommige exploitanten weigerden een door de VS gecoördineerde doorgangsregeling, terwijl ongeveer negen Griekse LNG-tankers in de Golf bleven liggen in plaats van de oversteek te wagen (Capital/Reuters). Ten westen van Hormuz lagen meer dan 130 tankers en gasschepen te wachten (OT). Koopvaardijschepen die wel uitvoeren, schakelden hun transponders uit en bleven dicht onder de kust van Oman (Politiken). De zeestraat is bevaarbaar. Kapiteins vinden de vaart alleen het risico niet waard.

Oorlogsrisicopremies stegen naar 3%–10% van de rompwaarde, tegen ongeveer 0,25% voor de crisis (The National). De Lloyd's Market Association sprak berichten tegen dat verzekeraars helemaal geen polissen meer zouden afsluiten: dekking is er nog wel, maar het verkeer nam af omdat bemanningen en scheepsexploitanten de reis te gevaarlijk vonden (LMA). Containerrederijen voerden selectieve boekingsstops en noodtoeslagen in voor Golfhavens (Jordex). Spotprijzen voor VLCC's, de grootste ruwe-olietankers, stegen in één week met 11,7% (Sahmino).

De prijsketen naar Europese keukens

Europa hoeft geen lading te verliezen om de gevolgen te voelen. Benchmarkmarkten prijzen immers de volgende marginale vervanging in. Zodra handelaren rekening houden met krapper aanbod uit de Golf, lopen de Europese kosten meteen op. Het TTF-frontmaandcontract, de belangrijkste Europese gasbenchmark in Nederland, bereikte het hoogste niveau in een maand doordat verstoring rond de Golf de verwachtingen voor LNG-aanvoer aanscherpte (BusinessAM, Investing.com). Noteringen voor geraffineerde producten in het Middellandse Zeegebied sprongen in één week met 12,82%–17,08% omhoog (FIGISC). Aan de pomp steeg de Nederlandse benzineprijs in twee weken van € 2,205 naar € 2,297 per liter (CBS).

De omleidingscapaciteit is beperkt. Pijpleidingen en routes over land kunnen ruwweg 3,5–5,5 miljoen vaten per dag verwerken van de 20 miljoen die normaal door Hormuz gaan; voor LNG bestaat geen vergelijkbare uitwijkroute (Les Clés du Moyen-Orient). Eni-topman Claudio Descalzi noemde dit de zwaarste crisis sinds de jaren tachtig en wees vooral op diesel, kerosine en LNG als knelpunten: ruwe olie kan nog enigszins worden omgeleid, maar geraffineerde producten en gas veel minder (Corriere della Sera). Europa begon de zomer met gemiddelde kerosinevoorraden voor minder dan 30 dagen (Corriere della Sera).

Geen Europees mandaat voor Hormuz

De EU heeft wel een maritieme missie voor de bescherming van koopvaardijschepen: EUNAVFOR ASPIDES, dat in de Rode Zee meer dan 670 schepen heeft beschermd (EEAS). Maar EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei dat lidstaten ASPIDES gericht willen houden op de Rode Zee. Een uitbreiding richting Hormuz vereist nieuwe operationele planning en unanimiteit onder EU-regeringen. Geen van beide is momenteel in gang gezet (EEAS). Frankrijk heeft oorlogsschepen klaarstaan voor scenario's in de Golf, maar minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot koppelde een eventuele escorte- of mijnenruimingsrol aan rustiger omstandigheden en instemming van kuststaten, waaronder Iran (Quai d'Orsay, BFMTV). De wederzijdse-verdedigingsclausule van de NAVO, artikel 5, geldt alleen bij aanvallen op grondgebied van lidstaten in Europa en Noord-Amerika. Iraanse aanvallen op Amerikaanse faciliteiten in Bahrein of Koeweit zouden die clausule dus niet automatisch activeren (NATO Treaty).

De commerciële flessenhals levert Europa nu al kosten op. Hoe diep die doorwerken, zal blijken uit de dossiers van verzekeraars die oorlogsrisicoclausules uitschrijven, banken die kredietbrieven afwikkelen en handelaren die ladingen annuleren. Zij bepalen in de praktijk of Hormuz functioneert. Europese regeringen hebben geen instrument om hun risicobereidheid te sturen.