Aanval bij Hormuz jaagt gasprijs op

Iran zegt dat de Straat van Hormuz dicht is. De Verenigde Staten zeggen dat schepen blijven varen. Voor de Europese energierekening zijn die twee verklaringen minder bepalend dan wat nu gebeurt in Londense verzekeringskantoren, op complianceafdelingen van banken en in bestuurskamers van reders. Daar wordt per reis opnieuw bepaald wat toegang tot energie nog kost.

De Iraanse Revolutionaire Garde viel op 12 juli de GFS Galaxy aan, een vrachtschip onder Cypriotische vlag. Daarmee is het een EU-geregistreerd schip, met Europese bemanning en Europese aansprakelijkheidsverplichtingen. De aanval beschadigde de machinekamer; één bemanningslid wordt vermist (Times of Israel). Teheran verklaarde de zeestraat "tot nader order" gesloten. Het Amerikaanse leger reageerde met nieuwe aanvallen en hield vol dat het handelsverkeer doorging (SOFX).

Tussen die twee claims zit de ruimte waarin de Europese energieprijs wordt vastgesteld.

Het private veto dat geen regering kan overrulen

Oorlogsrisicoverzekering, de extra dekking die schepen beschermt tegen schade door conflict, is het knelpunt geworden. Voor de crisis lagen de premies rond 0,25%-0,5% van de rompwaarde van een schip. Op het hoogtepunt stegen ze naar 10% (CNN). Huidige offertes zitten rond 2%-6%, terwijl minder reders ze überhaupt nog aanvragen (Claims Journal). Polissen dekken inmiddels vensters van zeven dagen en worden pas enkele uren voor vertrek geprijsd.

De sanctielaag kan zwaarder wegen dan de premie zelf. De Lloyd's Market Association, die de dominante Londense markt voor maritieme verzekeringen coördineert, waarschuwde dat betaling van Iraanse havengelden of doorvaartkosten Europese financiële instellingen kan blootstellen aan sanctieschendingen (LMA). Richtlijnen van het Amerikaanse ministerie van Financiën verplichten rederijen om de herkomst van lading te controleren, scheepsgeschiedenissen door te lichten en contractuele uitstapclausules in te bouwen (Katten). Een reis kan daardoor onfinancierbaar worden zodra de complianceafdeling van een bank geen groen licht geeft, ook als het water rustig is.

Het verkeer is wel hersteld: van ongeveer 27 doorvaarten per dag eind juni naar meer dan 60 binnen enkele dagen (Insurance Asia). Breakwave Advisors meldde op 8 juli dat de laatste aanvallen het gedrag van reders niet hadden veranderd (Breakwave Advisors). Toch blijven de premies hoog, omdat verzekeraars toekomstige verstoring prijzen, niet het aantal schepen van vandaag.

Regeringen kunnen konvooien begeleiden, sancties opleggen, waarschuwingen afgeven en subsidies beloven. Zij kunnen Lloyd's-syndicaten of complianceafdelingen van banken niet opdragen een reis door de Golf als normaal te behandelen.

Prijsschok, geen stroomstoring

Europa's kwetsbaarheid loopt via prijzen, niet via pijpleidingen. Qatar is goed voor bijna 19% van de wereldwijde lng-export (IGU), en al die lading gaat door Hormuz. Zodra Qatarese vrachten vertragen, bieden Europese en Aziatische kopers tegen elkaar op voor vervanging. De Europese TTF-gasprijs, de referentieprijs die doorwerkt in energieprijzen voor huishoudens en industrie, ligt inmiddels ongeveer 35% boven het niveau van voor de sluitingsverklaring (EIA).

Bij geraffineerde producten wordt de blootstelling nog scherper. Onderzoek van BNP Paribas laat zien dat Azië en het Midden-Oosten in 2025 goed waren voor 23% van de Europese dieselimport en 90% van de import van vliegtuigbrandstof (BNP Paribas). Een verstoring bij Hormuz verhoogt dus niet alleen de verwarmingsrekening. Zij raakt ook logistiek, luchtvaart en industrie.

Twee landen laten zien hoe breed de schok doorwerkt. In Ierland heeft de energietoezichthouder het contact met leveranciers opgevoerd nadat meerdere bedrijven prijsverhogingen van 8%-11% aankondigden. De dieselprijs aan de pomp zal daar naar verwachting met ongeveer 10 cent per liter stijgen (Irish Times, RTÉ). Spanje laat zien dat fysieke weerbaarheid geen prijsbescherming biedt. De gasvoorraden zitten op 73%, ruim boven het EU-gemiddelde, en het land heeft de grootste hervergassingscapaciteit van de Unie (La Voz de Galicia). Toch betalen Spaanse consumenten een gasprijs die wordt bepaald door mondiale concurrentie om lng, waarbij elke Qatarese verstoring de marginale lading opnieuw prijst.

Het verantwoordingsgat

Hormuz is niet dicht, maar commercieel is de zeestraat niet meer normaal. Heeft de aanval op de GFS Galaxy de verzekeringsvoorwaarden voor schepen onder EU-vlag veranderd? Hebben banken betalingen met een Hormuz-link geweigerd? Zijn lng-ladingen vertraagd na de aanvallen van 6 juli? De antwoorden liggen bij Lloyd's-syndicaten, P&I-clubs, de onderlinge verzekeraars voor bemanning, vervuiling en aanvaringsaansprakelijkheid, en complianceafdelingen. Zij hoeven daarover niets openbaar te maken. De Europese energierekening wordt mede bepaald door besluiten waarvoor geen kiezer toestemming gaf en die geen parlement kan controleren.