Hongarije wil €16,4 miljard vóór augustusdeadline

Hongarije heeft op 10 juni zijn aangepaste herstel- en veerkrachtplan ingediend bij de Europese Commissie. In één pakket zitten anticorruptiewetten, aangescherpte vermogensverklaringen en de ontmanteling van publieke stichtingen uit het Orbán-tijdperk. Daarmee wil Boedapest € 16,4 miljard aan bevroren EU-geld vrijspelen (Euronews). De indiening levert nog geen betaling op, maar start alleen de beoordeling. De EU-kalender drukt een procedure die normaal vijf tot negen maanden kost nu samen tot ongeveer zes weken: alle mijlpalen moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn gehaald, waarna de laatste betalingen voor het einde van het jaar moeten volgen (RRF Regulation). Die timing bepaalt inmiddels sterker dan welke afzonderlijke hervorming ook de onderhandelingsruimte van alle partijen.

Twee sloten op het geld

Het geld zit achter twee juridische sloten. De Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, het EU-fonds van na de pandemie, betaalt regeringen pas uit wanneer zij aantonen dat afgesproken hervormingsdoelen zijn gehaald (RRF Regulation). Daarnaast kan de Commissie via de conditionaliteitsverordening de EU-begroting beschermen wanneer rechtsstaatproblemen in een land gezond financieel beheer bedreigen (Conditionality Regulation). In het oorspronkelijke Hongaarse plan stonden 27 supermijlpalen als extra waarborgen (Council Implementing Decision). Met de nieuwe indiening vraagt Boedapest Brussel om dat raamwerk aan te passen.

Tussen indiening en betaling ligt nog een lange procedure: beoordeling door de Commissie, een aangepast Raadsbesluit waarvoor de lidstaten moeten instemmen, uitvoering door Hongarije, een betalingsverzoek en daarna verificatie door de Commissie. Een woordvoerder van de Commissie zei dat het doel is om in juli goedkeuring van de Raad te krijgen (Euronews). Veel ruimte blijft er dus niet over.

De route via de ontwikkelingsbank

Het wetgevingspakket bevat wetten om stichtingen van openbaar belang met banden met figuren uit het Orbán-tijdperk af te schaffen, strengere vermogensverklaringen voor politici en ruimere bevoegdheden voor de Hongaarse Integriteitsautoriteit. Daaronder vallen ook strafrechtelijke sancties voor ambtenaren die vermogen verbergen (Portfolio).

De belangrijkste keuze zit in de constructie. De Hongaarse minister Dávid Vitézy zei publiekelijk dat een deel van het geld via MFB, de Hongaarse staatsontwikkelingsbank, zou lopen als een kapitaalverhoging ineens. Zo wil Boedapest voorkomen dat geld verloren gaat vóór de deadline van augustus (M1 archive). Als ongeveer € 4 miljard vóór die datum naar MFB gaat en vervolgens tot 2030 wordt uitgekeerd, is de formele mijlpaal gehaald terwijl het EU-toezicht wordt samengeperst tot één goedkeuringsmoment. Het aangepaste plan was bij indiening nog niet openbaar. Journalisten en Europarlementariërs kunnen dus nog niet controleren of de controle door de Commissie na die overheveling overeind blijft.

Waar lidstaten uit elkaar lopen

Er tekenen zich twee breuklijnen af. Duitsland, Frankrijk, Nederland, België en Luxemburg dringen aan op strengere waarborgen in toekomstige rechtsstaatzaken, waaronder snellere opschorting van fondsen en procedures rond stemrechten (Euronews DE). Het Duitse handelsagentschap beschrijft het Hongaarse pakket als afhankelijk van hervormingen en tijdige uitvoering, terwijl zorgen over grondrechten nog steeds niet zijn weggenomen (GTAI).

Polen bekijkt het dossier via Oekraïne. Boedapest trok zijn veto in tegen € 6,6 miljard uit de Europese Vredesfaciliteit, het buiten de EU-begroting geplaatste instrument waarmee wapenleveranties worden vergoed. Daardoor kwam geld vrij waarop Warschau zat te wachten (Onet). Hongaars herstelgeld en Hongaarse buitenlandpolitieke veto's functioneren aan de Raadstafel inmiddels als gekoppelde valuta.

De lopende zaak van het Europees Parlement bij het Hof van Justitie, C-225/24, voegt juridische wrijving toe. Het Parlement vecht het eerdere besluit van de Commissie aan om miljarden voor Hongarije vrij te geven, omdat Brussel volgens het Parlement geld goedkeurde voordat Boedapest zijn rechtsstaatverplichtingen werkelijk was nagekomen (CURIA C-225/24). Die zaak bevriest het huidige proces niet, maar elke nieuwe vrijgave zal wel langs dezelfde juridische meetlat worden gelegd.

De Commissie bouwt haar beoordelingsdossier dus op in de wetenschap dat een rechter later kan toetsen of zij haar oordeel zorgvuldig heeft gevormd of is gezwicht voor tijdsdruk. De Herstel- en Veerkrachtfaciliteit was ontworpen om deadlines te gebruiken als drukmiddel voor hervormingen. Het risico is nu dat diezelfde deadlines Brussel dwingen goed te keuren voordat het goed kan controleren.