Hongarije opent Oekraïnes eerste EU-cluster

In drie weken sloot de regering van Péter Magyar een elfpuntendeal met Kyiv over minderheidsrechten. Daarmee kwam een einde aan een patstelling van 17 maanden die Brussel met druk alleen niet had kunnen breken. Alle 27 EU-lidstaten hebben nu de weg vrijgemaakt om het eerste onderhandelingscluster voor Oekraïense toetreding te openen. Het Hongaarse veto is daarmee weg, maar de blokkade verschuift naar minder zichtbare knelpunten: de gebroken Slowaakse coalitie, stille Franse weerstand uit de landbouwhoek en een alliantie van zeven landen die wil voorkomen dat de Westelijke Balkan wordt ingehaald.

Wat Magyar geregeld kreeg

De afspraak gaat over ongeveer 100.000 etnische Hongaren in Transkarpatië, in het westen van Oekraïne. Scholen krijgen een aparte juridische status als minderheidsinstellingen, met Hongaars bestuur, Hongaarstalige certificering en toelatingsexamens voor universiteiten (Telex). In gemeenten waar de minderheid meer dan 10% van de bevolking vormt, krijgt het Hongaars een bijna officiële rol bij lokaal bestuur, straatnaamborden en politieke campagnes (Euronews).

De elf punten waren oorspronkelijk opgesteld door de regering van Viktor Orbán zelf. Oekraïne had de belangrijkste omstreden taalbepalingen overigens al in 2023 geschrapt (Balkan Insight). Wat Orbán jarenlang als onoplosbaar behandelde, rondde Magyar in drie weken af. Dat bevestigt vooral dat de grief ook een politiek instrument was.

Op 3 juni beoordeelde COREPER, het comité van EU-ambassadeurs dat Raadsbesluiten voorbereidt, of Oekraïne voldeed aan de voorwaarden voor Cluster 1 (Oostenrijks parlementair register). Alle 27 lidstaten stuurden Kyiv daarna formele brieven waarin zij hun bereidheid bevestigden. De Intergouvernementele Conferentie, de formele zitting waarop de opening van een cluster wordt vastgesteld, staat gepland voor 15 juni in Luxemburg (Brussels Signal).

Cluster 1 heet "Fundamentals" en omvat vijf hoofdstukken: rechtsstaat en grondrechten, justitie en veiligheid, overheidsaanbestedingen, statistiek en financiële controle (EU Perspectives). Dit cluster gaat als eerste open en sluit als laatste. Montenegro onderhandelt er inmiddels al 14 jaar over.

De stille veto's

De Slowaakse coalitiebreuk. Premier Robert Fico steunt formeel de Europese route van Oekraïne. Zijn minister van Buitenlandse Zaken bevestigde dat Slowakije Cluster 1 "nooit heeft geblokkeerd" (Slowaakse minister Blanár). Maar coalitiepartner SNS heeft Fico schriftelijk gevraagd zich vast te leggen op het blokkeren van Oekraïense toetreding zolang de oorlog duurt (Aktuality). Voor elk volgend cluster is unanimiteit in de Raad nodig, dus Fico houdt bij iedere stap een veto in handen. Zijn nog openstaande eis dat Oekraïne de doorvoer van Russische olie via de Droezjba-pijpleiding hervat, geeft hem zowel drukmiddel richting Kyiv als binnenlandse dekking om dat te gebruiken.

De stille Franse weerstand. Parijs steunt publiekelijk het "openen van alle onderhandelingsclusters" (Frans ministerie van Buitenlandse Zaken). Achter die formulering circuleerde Frankrijk een voorstel om toetreding geleidelijk en omkeerbaar te maken, losgekoppeld van een vaste tijdlijn (Eurointegration). Frankrijk en Polen hebben daarnaast afzonderlijk gelobbyd om de resterende clusters naar het najaar te schuiven, waarbij het landbouwcluster mogelijk zelfs naar 2027 doorschuift (Kyiv Independent).

De rechtvaardigheidscoalitie voor de Westelijke Balkan. Zeven lidstaten ondertekenden in mei de Verklaring van Bratislava, waarin zij een "voorspelbaar, op verdienste gebaseerd en eerlijk" toetredingsproces eisen (Italiaans ministerie van Buitenlandse Zaken). De Oostenrijkse minister zei het weinig omfloerst: sommige landen "staan al halverwege de EU, terwijl andere al decennia naar lidmaatschap moeten toewerken" (Serbian Monitor). De macht van deze coalitie hangt direct samen met het volgende Meerjarig Financieel Kader, het MFK 2028-2034. Elke begrotingsverdeling die Oekraïne bevoordeelt, krijgt daar georganiseerde weerstand van landen als Italië en Griekenland.

Na de conferentie

De conferentie van 15 juni gaat vrijwel zeker door. Lastiger wordt het tempo daarna. Magyar heeft zelf gezegd dat hij geen versnelde toetreding steunt voor een land in oorlog (Balkan Insight). De bilaterale deal is nog niet gepubliceerd als formele juridische tekst, en EU-toezicht op Oekraïense wetswijzigingen blijft voorlopig het enige handhavingsmechanisme. Zoals een analist waarschuwde: "Het zou een vergissing zijn te denken dat de geschillen achter ons liggen" (Eurointegration).

Het Hongaarse veto was luid, duidelijk aan één actor toe te schrijven en uiteindelijk breekbaar. Wat ervoor in de plaats komt, is een verspreide coalitie van stille remmen, begrotingszorgen en landbouwprotectionisme. Juist omdat niemand er alleen eigenaar van is, kan die moeilijker te verplaatsen blijken.