Hongarije kan fabrieken afschakelen

Hongarije heeft vrijdagavond nooddecreet 118/2026 gepubliceerd, waarmee netbeheerder MAVIR grote fabrieken van het elektriciteitsnet mag halen (444, HVG). De Donau staat zo laag dat Paks, de enige kerncentrale van Hongarije, meer dan de helft van zijn vermogen kwijt is. Premier Péter Magyar zei dat huishoudens achteraan staan in de rij van beperkingen. Eerst komt de industrie.

Hoe een droge rivier een kerncentrale stillegt

Paks gebruikt Donauwater niet als brandstof. De centrale pompt rivierwater door koelsystemen om restwarmte af te voeren en loost het daarna terug in de rivier. Als het waterpeil ver genoeg zakt, ontstaan twee problemen tegelijk: het teruggevoerde water wordt te warm om binnen de milieugrenzen te blijven, en de inlaten van koelwaterpompen kunnen boven de dalende waterspiegel uitkomen (Die Presse, MVM).

De afgelopen week schakelde MVM, het staatsbedrijf dat Paks exploiteert, reactorblokken één voor één terug naarmate de rivier verder zakte. Op 1 augustus was het vermogen gedaald tot ongeveer 940 MW, tegenover normaal 2.000 MW, bij een Donaupeil van -124 cm en nog steeds dalend (VG). Volgens MVM dwingt -134 cm tot volledige stillegging. De verwachtingen wijzen richting -144 cm.

Fabrieken vangen de klap op

Het decreet geeft MAVIR, de Hongaarse netbeheerder, een escalatieladder in drie stappen. Eerst vraagt MAVIR grote verbruikers met een afname van meer dan 0,5 MW vrijwillig te minderen. Daarna volgen verplichte reductiebevelen. Wie twee uur na zo'n bevel niet meewerkt, kan worden afgeschakeld (HVG).

Batterijfabrieken, cementproducenten, chemiebedrijven en autofabrikanten worden expliciet genoemd als doelwit (24.hu). Die keuze is bewust: de industrie draagt de verstoring, zodat huishoudens stroom houden.

Bedrijven die een reductiebevel negeren, riskeren boetes van 200% van de spotprijs op HUPX, de Hongaarse elektriciteitsbeurs waar stroom per uur wordt verhandeld (444). Voor productieverlies kunnen zij geen compensatie claimen. Stilgelegde ploegen, lege productielijnen en omzetverlies blijven dus volledig bij de fabriek liggen.

Hongarije heeft nog wat reserve bij elkaar geschraapt: ongeveer 240 MW aan vrijwillige vraagreductie bij industriële gebruikers, plus circa 400 MW door herstelwerk aan de gascentrale Dunamenti (Intellinews). De interconnectoren met buurlanden kunnen ongeveer 3.600–3.800 MW aan import aan (Aktuality). Maar stroom inkopen tijdens een hittegolf, wanneer de buren die elektriciteit zelf ook nodig hebben, is duur.

De hele Donaucorridor loopt krap

De Europese elektriciteitsmarkten hangen aan elkaar. Wanneer Hongarije meer stroom probeert te importeren, concurreert het met buurlanden om dezelfde productie. Dat duwt de prijzen in Centraal-Europa omhoog.

Op 29 juli lagen de day-aheadprijzen dicht bij elkaar: € 132/MWh in Hongarije, € 133/MWh in Roemenië en € 139/MWh in Kroatië. Binnen Hongarije schommelde de uurprijs wel fors, van € 12/MWh rond het middaguur, toen zonne-energie piekte, tot € 268/MWh in de avond (Serbia Energy). Contracten voor levering in de komende week sprongen naar ongeveer € 250–263/MWh, tegen € 218/MWh een dag eerder (Argus).

Roemenië kampt met hetzelfde tekort aan koel rivierwater en reservecapaciteit. Boekarest kondigde voor augustus een energiealarm af nadat de waterafvoer van de Donau was gedaald tot ongeveer 1.600 m³/s, tegenover normaal 4.000+, waardoor de kernreactoren van Cernavoda onder druk komen te staan (Agerpres). Roemenië is van stroomexporteur veranderd in avondimporteur en haalt ongeveer 1.700 MW binnen, vooral uit Bulgarije (Profit.ro). In Oostenrijk produceert Verbund, de grootste waterkrachtproducent van het land, ongeveer 30% minder dan gemiddeld voor het seizoen (Deutsche Börse/dpa-AFX).

De droogte raakt kernenergie en waterkracht tegelijk, terwijl de hittegolf de vraag juist verhoogt. Hongaarse fabrieken betalen als eerste de rekening. Als de Donau verder zakt, krijgen Hongarije en zijn buurlanden tegelijk te weinig reservecapaciteit, te weinig koelwater en te weinig importruimte.