Hongarije geeft wapenfonds vrij

De nieuwe Hongaarse regering van Péter Magyar heeft € 6,6 miljard vrijgegeven uit de Europese Vredesfaciliteit, het EU-fonds buiten de reguliere begroting waaruit lidstaten worden vergoed voor wapens die zij aan Oekraïne leveren. Daarmee komt een blokkade van twee jaar ten einde (Euromaidanpress). De EU-defensieministers, die dit weekeinde informeel bijeenkomen in Nicosia, zullen dat als een doorbraak presenteren. Toch blijft het onderliggende probleem bestaan: één regering kon een heel Europees veiligheidsinstrument stilzetten. Het veto is weg. De kwetsbaarheid niet.

Vijftien cent per euro

De cijfers van de Vredesfaciliteit ogen minder als reddingsoperatie dan als aanbetaling. Lidstaten hebben vergoedingsclaims ingediend ter waarde van € 43 miljard (Ukrpravda). Het vrijgegeven bedrag dekt dus ruwweg vijftien cent per verschuldigde euro.

Magyar hief de blokkade op als onderdeel van een bredere deal. Tegelijk liet Boedapest zijn veto's vallen tegen Oekraïense EU-toetredingsgesprekken, nieuwe sancties tegen Rusland en een EU-lening van € 90 miljard aan Kyiv (Euronews). In ruil daarvoor krijgt Hongarije weer toegang tot € 16,4 miljard aan bevroren EU-structuurfondsen, bedoeld voor infrastructuur en ontwikkeling in armere regio's. Voorwaarde is wel dat het land 27 anticorruptiemijlpalen haalt die de vorige regering-Orbán nauwelijks was begonnen (Politico).

De Fidesz-oppositie zag meteen een ongemakkelijke overeenkomst. De geraamde Hongaarse bijdrage aan Europese defensie via de nieuwe financieringsinstrumenten kan oplopen tot € 16,2 miljard, vrijwel hetzelfde bedrag dat Magyar naar eigen zeggen heeft "thuisgebracht" (Origo). Een groot deel van het teruggewonnen geld kan dus alsnog als nieuwe verplichting de deur uitgaan.

Daar komt een procedurele onzekerheid bij. De Europese Commissie heeft de vrijgave nog niet formeel bevestigd. Woordvoerder Anitta Hipper zei op 4 juni dat "het precieze gebruik van de geblokkeerde middelen nog wordt besproken" (Eurointegration). De bijeenkomst in Nicosia is informeel en kan geen bindende besluiten nemen. De eerste formele stemming ligt nog weken weg.

Om unanimiteit heen, maar niet helemaal

De twee jaar durende verlamming van de Vredesfaciliteit dwong de EU tot instrumenten die de unanimiteitseis omzeilen. Bij unanimiteit moet immers elke lidstaat instemmen, waardoor ieder land een veto heeft. SAFE (Security Action for Europe), een leenfaciliteit van € 150 miljard, laat lidstaten tegen door de EU gesteunde tarieven geld lenen voor wapenaankopen. Polen tekende in mei voor € 43,7 miljard (PAP). Een aparte lening van € 90 miljard, aangenomen door 24 lidstaten zonder Hongarije, financiert rechtstreeks de Oekraïense defensie-industrie.

Beide instrumenten zijn groter dan de Vredesfaciliteit. Alleen die faciliteit vergoedt echter wapens die al zijn geleverd. En juist dat blijft het enige militaire EU-instrument waarop unanimiteit van toepassing is. Eén regering kan het mechanisme dus nog steeds volledig bevriezen.

De tegenstelling van Nicosia

Op zee verschijnt hetzelfde patroon. Op 31 mei entere de Franse marine de tanker Tagor, die onder een vervalste Kameroense vlag voer op 400 zeemijl ten westen van Bretagne (Maritime Executive). Zulke acties bestaan, maar blijven uitzonderlijk. Tegenover een schaduwvloot van meer dan 1.300 schepen heeft Europa in achttien maanden acht inspecties op zee uitgevoerd (ACLED). De NAVO-operatie Baltic Sentry volgt verdachte tankers dag en nacht, maar heeft geen bevoegdheid om ze tegen te houden.

Het instrument dat de verhoudingen wel kan veranderen, een Full Maritime Service Ban die EU-verzekeringen, haventoegang en classificatiediensten voor alle Russische olietankers afsnijdt, staat op papier in het twintigste sanctiepakket. Griekenland, Cyprus en Malta, landen waarvan de scheepvaartsectoren aan deze handel verdienen, blokkeren de invoering ervan. "It's not happening", zei een diplomaat tegen Euronews.

Cyprus tekende zelf op 1 juni een € 1,18 miljard grote SAFE-defensielening en organiseert de bijeenkomst in Nicosia om veiligheid in het oostelijke Middellandse Zeegebied op de EU-agenda te krijgen (Zougla). Het land wil Europese defensiesamenwerking. Het wil alleen geen verbod dat zijn scheepsregister raakt. Griekenland diende in mei twee formele demarches in bij Kyiv nadat een Oekraïense marinedrone op Lefkada was aangespoeld (To Vima). Athene keert zich publiekelijk tegen de schaduwvloot. De Griekse scheepvaartlobby zorgt er ondertussen voor dat het dienstenverbod dood blijft.

Rusland past zich al aan. Het aandeel schepen uit de schaduwvloot dat onder Russische vlag vaart, is tussen 2024 en begin 2026 bijna verviervoudigd (KSE Institute). Daarmee sluit Moskou precies de juridische opening die de Franse inspecties mogelijk maakte. Hongarije heeft laten zien dat één nationaal veto de Europese veiligheid twee jaar kan gijzelen. Het maritieme dienstenverbod laat zien dat binnenlandse scheepvaartlobby's hetzelfde kunnen bereiken, voor onbepaalde tijd, zonder ooit formeel tegen te stemmen.