Hongarije stopt veto tegen Oekraïne

Toetreding tot de EU is een lange procedure waarin op elk belangrijk controlepunt instemming van alle 27 lidstaten nodig is. Eén regering kan dus het hele veld laten wachten. De nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar haalde begin juni de zichtbaarste blokkade weg door het twee jaar oude veto tegen Oekraïense toetredingsgesprekken in te trekken. Andere regeringen maken zich intussen al op om het tempo verderop te bepalen.

Wat de deal met Boedapest verandert

Magyar kwam aan de macht nadat Viktor Orbáns Fidesz de greep op de Hongaarse politiek verloor. Waar Orbán het Oekraïense toetredingspad sinds de formele start van de onderhandelingen in juni 2024 had geblokkeerd (Council), koos Magyar voor herstel van de verhouding. Boedapest en Kyiv bereikten een akkoord over de rechten van etnische Hongaren in de West-Oekraïense regio Transkarpatië, met afspraken over taal, onderwijs en culturele bescherming (Euronews, n-tv). Oekraïne had bovendien Wet nr. 3504-IX aangenomen, die het minderhedenregime hervormt. Voor Magyar leverde dat een concreet resultaat op dat hij thuis kon presenteren (Eurointegration).

Nu het Hongaarse bezwaar is ingetrokken, heeft de EU een intergouvernementele conferentie gepland: de formele bijeenkomst waarop de EU en een kandidaat-lidstaat een onderhandelingsfase openen. Het gaat om het eerste cluster, over de rechtsstaat en corruptiebestrijding (Democrata).

Die stap telt omdat onder artikel 49 van het EU-verdrag voor elk beslissend moment in een toetreding unanimiteit nodig is (EUR-Lex, European Parliament). Hongarije gebruikte dat veto twee jaar lang. Nu die blokkade weg is, kan het uitbreidingsproces weer bewegen.

Andere factoren speelden mogelijk mee. Eind mei gaf de Commissie € 16,4 miljard aan cohesiefondsen voor Hongarije vrij, waarna Magyar binnen enkele dagen blokkades op meerdere EU-dossiers ophief. Volgens Eurointegration lag de volgorde dicht op elkaar. Of financiële druk of het akkoord over minderhedenrechten de doorslag gaf, is publiekelijk niet vastgesteld.

Waar de volgende remmen zitten

Het toetredingsproces is verdeeld in zes thematische clusters. Per cluster beoordeelt de Europese Commissie of Oekraïne aan de normen voldoet, maar de lidstaten beslissen wanneer gesprekken worden geopend, of ijkpunten zijn gehaald en wanneer hoofdstukken worden gesloten. Daardoor wordt wat technisch lijkt, in de praktijk een reeks politieke onderhandelingen (Commission). Aan het einde moet elke regering het toetredingsverdrag bovendien ratificeren volgens de eigen constitutionele regels. Elke fase geeft dus nieuwe onderhandelingsmacht aan wie wil vertragen.

Drie groepen regeringen nemen al positie in.

Landbouwsubsidies en begrotingen. Frankrijk, Polen en Spanje kijken vooral naar wat Oekraïens lidmaatschap betekent voor het Gemeenschappelijk landbouwbeleid, het EU-systeem van landbouwsubsidies en plattelandsfinanciering. Zonder hervorming zouden de GLB-uitgaven met 22-25% stijgen en zou Oekraïne de grootste ontvanger worden, volgens het Centre for European Reform (CER). Voor Poolse en Franse boeren gaat dit rechtstreeks over graanprijzen en subsidiestromen op hun eigen grond.

Gelijke behandeling van de Westelijke Balkan. Oostenrijk, Kroatië en Griekenland koppelen het Oekraïense tempo aan landen die al veel langer wachten. Montenegro onderhandelt sinds 2012; Noord-Macedonië is sinds 2005 kandidaat-lid (Commission). Oostenrijk en Griekenland hebben aangedrongen op gelijke behandeling van alle kandidaattrajecten (Serbian Monitor). Dat argument is legitiem. Het werkt tegelijk als procedurele rem.

Stemregels. Meerdere lidstaten vragen zich af of een Unie van meer dan dertig leden kan functioneren als één land grote besluiten kan blokkeren. Hun positie koppelt uitbreiding aan hervorming van de manier waarop de EU stemt en besluiten neemt. Daarmee ontstaat opnieuw een voorwaarde waaraan moet worden voldaan voordat Oekraïne kan toetreden.

De afstand die nog moet worden afgelegd

Oekraïne heeft de wetgevende screening voor drie van de zes clusters afgerond, volgens het jongste verslag van het Oekraïense parlement (Rada). De hervormingsagenda is reëel, zeker onder oorlogsomstandigheden. Maar Magyar heeft zelf ook een bindend referendum over Oekraïens lidmaatschap geopperd. Daardoor kan de Hongaarse blokkademacht aan het einde alsnog terugkeren, zelfs als de onderhandelingen soepel verlopen.

Het Oekraïense toetredingspad is in de smalste procedurele zin weer open. De EU heeft een eindstreep beloofd, maar laat elke nationale rem intact.