Hongarije blokkeert Oekraïens EU-spoor

Hongarije heeft op 1 september voorkomen dat de Raad van de EU twee grote onderhandelingspakketten voor Oekraïne verder bracht. Daarmee wees Boedapest de Oekraïense EU-aanvraag niet af. Het deed iets preciezers: het blokkeerde dat de technische goedkeuring van de Europese Commissie werd omgezet in echte onderhandelingen over de regels van de interne markt (European Pravda, Euronews Germany).

Oekraïne was technisch door de poort. Hongarije hield de politieke deur dicht.

De poort waar elke regering ja moet zeggen

EU-lidmaatschap wordt niet in één stemming beslist. Het is een jarenlange reeks poorten, en bij elke poort moeten alle 27 lidstaten instemmen. Oekraïne vroeg in februari 2022 het lidmaatschap aan, kreeg in juni van dat jaar de status van kandidaat-lidstaat en opende in juni 2026 zijn eerste cluster van EU-recht, een thematisch pakket waarin tientallen regels zitten die kandidaat-landen moeten overnemen. In juli volgde een tweede cluster.

Voordat zo'n cluster open kan, moeten diplomaten van alle lidstaten het screeningswerk van de Commissie goedkeuren. Dat gebeurt in een Raadswerkgroep die COELA heet. De Commissie rondde de screening van Oekraïne in september 2025 af en oordeelde dat het land technisch klaar was voor de volgende stap. Maar de Commissie kan clusters niet zelfstandig openen. Elke regering moet akkoord gaan. Hongarije weigerde. Op 2 september zouden Oekraïne en Moldavië vervolgens van de agenda van de volgende COELA-vergadering zijn gehaald.

De geblokkeerde clusters zijn geen bijzaak. Cluster 2 gaat over de interne markt: vrij verkeer van goederen, werknemers, diensten en kapitaal, plus regels voor mededinging en financiële diensten. Cluster 3 omvat belastingheffing, sociaal beleid, onderwijs en de douane-unie (EUR-Lex). Samen vormen ze de praktische afstemming op de interne markt die Oekraïne moet voorbereiden op lidmaatschap.

De voorwaarde van Boedapest en het alternatief van Roemenië

De officiële Hongaarse reden is de bescherming van minderheden. Boedapest wil dat Oekraïne zichtbaar werk maakt van een bilaterale afspraak uit juni 2026 over onderwijs, taalgebruik en politieke vertegenwoordiging voor ongeveer 100.000 etnische Hongaren in Transkarpatië (444, Budapest Times). De Oekraïense ambassadeur zei dat Kyiv in september zou beginnen met de uitvoering van de eerste tranche, terwijl andere punten doorlopen tot mei 2027 (ua.news).

Die zorg is niet verzonnen. De Oekraïense onderwijswet van 2017 beperkte onderwijs in minderheidstalen, en de Venetiëcommissie, het constitutionele adviesorgaan van de Raad van Europa, erkende vooruitgang in latere hervormingen maar vroeg ook om extra waarborgen. Toch heeft Hongarije de maatstaf verschoven: niet langer volstaan toezeggingen, er moet eerst zichtbare uitvoering zijn voordat een nieuw cluster open mag.

Roemenië laat zien hoe selectief die lijn is. Boekarest heeft immers een eigen minderhedengeschil met Kyiv over Roemeenstalig onderwijs. Maar Roemenië koos een ander instrument: het zette druk via een bilateraal strategisch partnerschap en een herstartte gezamenlijke minderhedencommissie, zonder het EU-toetredingstraject te blokkeren (Agerpres, DW România). Het soort klacht is vergelijkbaar, de gekozen hefboom niet. Roemenië toont dat Boedapest wel degelijk een alternatief had: Kyiv bilateraal onder druk zetten en tegelijk het EU-spoor laten doorlopen.

Hongarije probeerde bovendien het cluster van Moldavië wel vooruit te brengen, terwijl dat van Oekraïne geblokkeerd bleef. De meeste lidstaten wezen die splitsing af (European Pravda). Die selectieve behandeling maakt de bewering dat Boedapest één uniforme norm toepast minder overtuigend.

Geen omweg, geen snelle reparatie

Een juridische omweg is er niet. Artikel 49 van het EU-Verdrag, de toetredingsbepaling, geeft de lidstaten centrale controle. Er bestaat geen geverifieerd mechanisme waarmee 26 regeringen de Oekraïense clusters kunnen openen tegen Hongarijes bezwaar in (Artikel 49 VEU). De Duitse minister van Buitenlandse Zaken heeft aangedrongen op minder unanimiteitsvereisten in de EU, maar die hervormingspoging richt zich op buitenlands en veiligheidsbeleid, niet op uitbreiding (Tagesschau). Litouwen ziet de blokkade als geopolitisch uitstel waarvan Moskou profiteert (LRT). Polen steunt strikte toetredingsvoorwaarden, maar verzet zich ertegen dat één land bilaterale eisen omzet in een stop voor de hele Unie (RMF24).

De blokkade komt bovendien terwijl Boedapest onderhandelt over zijn eigen EU-gelden. Op 31 augustus stelde Hongarije dat het aan alle voorwaarden heeft voldaan om ongeveer € 10 miljard aan bevroren herstelgeld vrij te krijgen. Er is geen openbaar bewijs dat de toetredingsblokkade onderdeel is van een ruil tussen geld en veto. Maar iedere diplomaat aan tafel ziet dat beide dossiers tegelijk openliggen.

Minderhedenrechten horen thuis in toetredingsgesprekken. Het probleem van de EU zit in haar eigen ontwerp: de verdragen bieden nog steeds geen antwoord wanneer één regering die legitieme norm gebruikt als veto over het tempo waarin een kandidaat-lidstaat in oorlogstijd dichter bij de Unie komt.