Hongarije sluit zich aan voor €10 billion

Vijf jaar lang weigerde Hongarije zich aan te sluiten bij het Europees Openbaar Ministerie (EPPO), de EU-instantie die zelfstandig fraude met de Uniebegroting kan onderzoeken. Die weigering werd het symbool van Boedapests verzet tegen toezicht van buitenaf, en was een van de redenen waarom Brussel miljarden aan EU-geld bleef blokkeren. Op 10 juli bevestigde de Europese Commissie Hongarije als 25ste lid van EPPO (EU Law Live, Devdiscourse/Reuters). Het besluit gaat op 2 augustus in (eucrim). Alleen heeft Hongarije nog geen van de binnenlandse structuren ingericht die EPPO nodig heeft om ook maar één zaak te openen.

Wie mag onderzoeken

Hongarije moet nog bepalen wie in eigen land namens EPPO optreedt. Het ministerie van Justitie zei op 22 juli dat een werkgroep werkt aan een grondwetswijziging voor het najaar. Daarin moeten regels komen voor de Europees aanklager die Hongarije vertegenwoordigt en voor de gedelegeerde aanklagers die zaken op Hongaars grondgebied behandelen (24.hu). Wetgeving voor het strafprocesrecht wordt begin 2027 verwacht.

De benoemingsketen loopt via Brussel én Boedapest. Hongarije draagt drie kandidaten voor zijn zetel als Europees aanklager voor. De Raad van de EU, waar de nationale ministers samenkomen, benoemt er één na raadpleging van een onafhankelijk panel. Daarna moeten gedelegeerde aanklagers een plaats krijgen in het nationale stelsel, terwijl Hongaarse politie, auditdiensten en rechtbanken met hen moeten samenwerken.

Precies in die keten wordt duidelijk of onafhankelijkheid iets betekent. Krijgt de regering via de selectieregels feitelijk controle over de benoemingen, dan blijft EPPO in Hongarije vooral een bordje op de deur. Garanderen de regels wél echte onafhankelijkheid, dan accepteert Boedapest een vorm van externe controle waar het zich een half decennium tegen heeft verzet.

De druk achter het besluit

De Hongaarse toetreding tot EPPO hoort bij een onderhandeling over ongeveer € 10 miljard aan bevroren EU-herstel- en cohesiegeld. Dat geld zit sinds 2022 vast vanwege zorgen over de rechtsstaat en corruptiebestrijding. De Raad koppelde de financiële maatregelen rechtstreeks aan onregelmatigheden bij aanbestedingen en zwak optreden van het openbaar ministerie (Council Decision 2022/2506).

EPPO-lidmaatschap lost één voorwaarde op, niet het hele pakket. Hongarije moet uiterlijk 31 augustus 27 hervormingsmijlpalen halen en daarnaast de Commissie overtuigen dat de problemen uit 2022 zijn verholpen (EU Perspectives). In haar rechtsstaatrapport van 2026 erkende de Commissie de EPPO-stap, maar waarschuwde zij dat de onafhankelijkheid van het openbaar ministerie en de aanpak van corruptie op hoog niveau risico's blijven vormen (European Commission). Zoals we eerder deze maand schreven, constateerde Hongarijes eigen Integriteitsautoriteit bovendien dat systematische overprijzing in openbare aanbestedingen is ingebouwd, zelfs wanneer de formele procedures worden gevolgd (To Brief). Geen enkel openbaar ministerie kan dat alleen repareren.

Wat EPPO wel en niet kan aanpakken

EPPO vervolgt misdrijven tegen de financiële belangen van de EU: fraude met EU-uitgaven of -inkomsten, corruptie die aan EU-geld is gekoppeld, en grensoverschrijdende btw-fraude boven een drempel van € 10 miljoen (Regulation 2017/1939). Binnenlandse corruptie zonder verband met de EU-begroting valt buiten het mandaat (Le Club des Juristes).

Ook de ingangsdatum beperkt de reikwijdte. Volgens Quotidiano krijgt EPPO bevoegdheid over kwalificerende feiten die vanaf 1 juni 2021 zijn gepleegd, de datum waarop het bureau elders begon te werken. Eerder gedrag blijft bij de Hongaarse aanklagers.

Polen laat zien hoe operationeel lidmaatschap eruitziet. Nadat Warschau na zijn eigen rechtsstaatconflict toetrad tot EPPO, voerde het bureau in juli 2026 onderzoeksmaatregelen uit in een zaak rond douane- en btw-fraude in Katowice (EPPO). Roemenië laat de andere kant zien: hoewel EPPO daar sinds 2021 actief is, signaleerde de Commissie in haar laatste bevindingen zwakke vooruitgang bij het onderzoeken van corruptie binnen de rechterlijke macht (G4Media). Een Europees openbaar ministerie kan zaken openen. Het bouwt geen rechtssysteem opnieuw op.

Het toetredingsbesluit is een bindende EU-rechtshandeling, en EPPO kan teruggrijpen tot midden 2021. De grondwetswijziging van dit najaar moet duidelijk maken of de regering van Péter Magyar externe vervolging accepteert als echte beperking, of vooral als een voorwaarde die in de onderhandeling over EU-geld beheersbaar moet blijven.