Hongarije sluit zich aan bij EPPO

Boedapest sluit zich aan bij EPPO, het onafhankelijke EU-parket dat misdrijven tegen de Europese begroting onderzoekt. Daarmee laat Hongarije een blokkade vallen die sinds de start van het parket in 2017 overeind stond. Uitgaven uit de Orbán-jaren kunnen nu strafrechtelijk worden onderzocht, met terugwerkende kracht tot juni 2021. De draai van Hongarije hangt rechtstreeks samen met € 16,4 miljard aan bevroren EU-geld dat Boedapest zonder deze stap niet los kreeg (Irish Times, Al Jazeera).

Hoe geld soevereiniteit versloeg

Jarenlang noemde Boedapest EPPO een inbreuk op de nationale soevereiniteit. De EU maakte die positie ondertussen steeds duurder.

In december 2022 bevroren de EU-regeringen ongeveer € 6,3 miljard aan Hongaarse cohesiefondsen wegens corruptie en tekortschietende rechtsstatelijke waarborgen (Council of the EU). Ook het herstelgeld bleef vastzitten. Medio 2026 was het geblokkeerde bedrag opgelopen tot ongeveer € 16,4 miljard (Telex). EU-geld was niet langer automatisch. Boedapest moest juridische controle inleveren om weer toegang te krijgen.

De politieke breuk kwam in april 2026, toen Péter Magyar Viktor Orbán versloeg en een einde maakte aan de Fidesz-heerschappij (iFAIR, DW).

De regering-Magyar handelde snel. Het parlement nam met 142 tegen 39 stemmen een hervormingspakket aan en meldde Brussel formeel dat Hongarije zich bij EPPO zou aansluiten (Brussels Signal). De Commissie bereidt nu de vrijgave voor van € 10 miljard aan Hongaars herstelgeld, al zijn de laatste goedkeuringen nog niet rond (Euronews).

Toetreding tot EPPO is de zwaarste concessie in dit pakket. Hongaarse aanklagers houden EU-fraudedossiers immers niet langer volledig in eigen hand. Een onafhankelijke EU-instantie krijgt strafrechtelijke bevoegdheid binnen Hongarije.

Wat het parket wel en niet kan onderzoeken

EPPO onderzoekt fraude, corruptie, verduistering en ernstige grensoverschrijdende btw-fraude, maar alleen wanneer EU-geld in het spel is (Regulation 2017/1939). Het is dus geen algemene anticorruptiedienst. Het parket werkt via gedelegeerde aanklagers: door de EU benoemde juristen die in nationale rechtsstelsels zijn ingebed, onder EPPO-gezag onderzoek doen en zaken via nationale procedures voor de rechter brengen. Zo krijgt de EU een directe lijn in het strafrechtelijke systeem van een lidstaat.

Juni 2021 is daarbij de scharnierdatum. Toen werd EPPO operationeel, en volgens berichtgeving heeft de Commissie de Hongaarse toetreding goedgekeurd met bevoegdheid vanaf dat startmoment (Euronews). Vijf jaar aan EU-uitgaven onder Orbán valt daarmee binnen bereik. Die terugwerkende kracht raakt niet alle bestuurlijke ontsporingen, maar alleen financiële misdrijven met EU-geld die zijn gepleegd nadat EPPO bestond.

EPPO beslist overigens niet of bevroren geld wordt vrijgegeven. De werking hangt af van het aantal gedelegeerde aanklagers dat Hongarije benoemt, van hun toegang tot dossiers en van de vraag of rechtbanken zaken binnen redelijke tijd behandelen.

Wat Polen en Tsjechië al laten zien

Polen is het dichtstbijzijnde voorbeeld. Warschau trad in februari 2024 toe tot EPPO na een eigen regeringswissel, als onderdeel van een poging om het vertrouwen in Brussel te herstellen en bevroren middelen vrij te krijgen. Poolse commentatoren spraken van "het einde van makkelijk EU-geld" (Rzeczpospolita). Maar ruim tweeënhalf jaar later hebben de belangrijkste verantwoordingszaken nog altijd geen definitieve rechterlijke uitkomst (Radio ZET). Geldstromen komen sneller op gang dan rechtbanken gerechtigheid leveren.

Tsjechië toont de structurele grens. Zelfs nadat de Commissie de Tsjechische autoriteiten had opgedragen geen uitgaven meer op te voeren die verband hielden met Agrofert, ontvingen bedrijven rond voormalig premier Andrej Babiš nog steeds rechtstreekse landbouwbetalingen via andere EU-kanalen (Aktuálně.cz, iROZHLAS.cz). EPPO verhoogt het strafrechtelijke risico bij fraude met EU-geld. Het kan niet de betaalregels herschrijven waardoor sommige geldstromen toch blijven lopen.

De echte test

Het krachtigste drukmiddel van de EU tegen Hongarije was nooit artikel 7, de verdragsprocedure tegen democratische achteruitgang die unanimiteit onder alle lidstaten vereist en nooit volledig is ingezet. Het was geld. Conditionaliteit dwong Boedapest een parket te accepteren dat het niet kan controleren.

De EU heeft laten zien dat zij toegang tot handhaving kan afdwingen wanneer waardenprocedures vastlopen. Maar toegang is nog geen verantwoording zolang EPPO niet beschikt over aanklagers, dossiers en rechtbanken die doorpakken. De Europese Rekenkamer wees dit jaar nog op de gebrekkige traceerbaarheid van herstelgeld als toezichtprobleem (ECA). Het toetredingsbesluit zelf, de precieze terugwerkende kracht, het aantal gedelegeerde aanklagers en het operationele tijdpad zijn nog niet gepubliceerd. Zonder die details is de concessie juridisch een feit, maar nog geen werkende praktijk. De Commissie, EPPO en de regering-Magyar moeten die duidelijkheid nog geven.