Hongarije nadert EU-betaling van € 10,4 miljard

Péter Magyar reist deze week naar Brussel om een politiek akkoord te tekenen dat tot € 10,4 miljard aan bevroren EU-geld voor Hongarije moet vrijmaken. De Commissie presenteert de deal als een beloning voor democratische vernieuwing na zestien jaar Viktor Orbán. Tegelijk loopt bij het hoogste EU-hof een zaak die precies deze aanpak onderuit kan halen: geld vrijgeven op basis van politieke beloften, zonder dat hervormingen aantoonbaar zijn ingevoerd.

Het patroon is inmiddels zichtbaar. In februari 2024 gaf de Commissie geld voor Polen vrij na de verkiezing van Donald Tusk, op basis van hervormingsbeloften die nog niet waren uitgevoerd. Polen heeft sindsdien 62,4% van zijn herstelplan opgenomen, terwijl geen van de beloofde justitiële hervormingen van kracht is geworden. Nu is Hongarije aan de beurt.

De rechtszaak die de cyclus kan doorbreken

In zaak C-225/24 klaagt het Europees Parlement de Commissie aan vanwege haar besluit uit december 2023 om € 10,2 miljard aan cohesiegeld, het EU-budget voor infrastructuur en ontwikkeling, voor Hongarije vrij te geven. Advocaat-generaal Tamara Ćapeta adviseerde in februari 2026 om dat besluit te vernietigen. Zij wees op vier concrete beoordelingsfouten: hervormingen die nog niet golden, wetgeving die het doel van die hervormingen juist ondermijnde, en het ontbreken van controle op de feitelijke uitvoering.

Ćapeta's scherpste punt was procedureel. Volgens haar moeten EU-rechters zulke besluiten volledig toetsen, en niet alleen nagaan of de Commissie een kennelijke fout heeft gemaakt. Volgt het Hof van Justitie van de EU die redenering, dan wordt elke toekomstige vrijgave van EU-geld inhoudelijk toetsbaar. De Commissie moet dan bewijzen dat hervormingen niet alleen op papier bestaan, maar ook "van kracht zijn en worden toegepast".

Het Hof heeft nog geen uitspraak gedaan. Toch onderhandelt de Commissie alweer over een nieuwe vrijgave, terwijl de vorige nog kan worden vernietigd.

Een fiscale fuik met een harde deadline

Magyar heeft weinig speelruimte. Eind april stond het Hongaarse begrotingstekort al op 3.850 miljard forint, goed voor 91% van het jaardoel in vier maanden. Dat komt voor een groot deel door ongeveer 1.450 miljard forint aan ontbrekende EU-inkomsten. Voor de RRF, het Europese herstel- en veerkrachtfonds na corona, geldt bovendien een harde deadline: 31 augustus 2026. Daarna vervalt het geld.

Magyar heeft twee Brusselse kerneisen publiek afgewezen: het afbouwen van overwinstbelastingen op banken en energiebedrijven, en een herziening van het pensioenstelsel. Volgens hem maakt de Hongaarse begrotingscrisis beide stappen onmogelijk.

De uitweg die nu vorm krijgt, loopt via een kapitaalinjectie in de Hongaarse staatsontwikkelingsbank MFB. Boedapest zou EU-geld via die bank laten lopen, het vóór augustus als uitgegeven boeken, en de bank vervolgens jaren de tijd geven om het geld te verdelen. Half mei stuurde de Commissie een hoge delegatie naar Boedapest om het plan te beoordelen (Euronews, Portfolio). De zorg is wel dat Brussel daarna minder zicht heeft op de besteding.

De bewakers die een stap opzij deden

De coalitie die strikte voorwaarden moest afdwingen, is in de praktijk uiteengevallen. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken pleit nu voor afschaffing van unanimiteit, in plaats van aanscherping van conditionaliteit. De Oostenrijkse bondskanselier ontving Magyar op 21 mei met militaire eer, een signaal van partnerschap, niet van handhaving. De Finse premier benadrukte dat de rechtsstaat "geen onderhandelingsfiche" is, maar een Finse blokkade in de Raad volgde niet.

De "strikte zes" (Zweden, Oostenrijk, Duitsland, Finland, Nederland en Estland) hebben samen niet genoeg bevolkingsgewicht voor een blokkerende minderheid onder gekwalificeerde meerderheid, waarbij grote landen zwaarder tellen en geen enkel land alleen kan blokkeren. Bij de RRF beslist de Commissie bovendien alleen, zonder stemming in de Raad. De bewakers hebben invloed, maar geen veto.

De reddingsoperatie van 85%

Hongarije heeft nog maar 9% van zijn RRF-toewijzing uitgegeven, het laagste percentage in de EU. Zelfs optimistische ramingen van de Commissie gaan ervan uit dat vóór de deadline slechts 80 tot 85% van het totaal kan worden gered.

De uitspraak van het Hof in C-225/24 bepaalt of de Commissie een regeringswissel kan blijven behandelen als vervanging voor gecontroleerde hervormingen. Volgt het Hof Ćapeta, dan verandert het inhouden van EU-geld van een politiek instrument in een juridische verplichting. Dat bindt voortaan elk besluit om geld vrij te geven of juist vast te houden.