Hongarije jaagt op €10 billion

De Hongaarse minister van Transport Dávid Vitézy zei op 14 augustus dat bij ongeveer de helft van de Hongaarse projecten uit het herstelfonds de mijlpalen zijn gehaald, en dat alle besluiten uiterlijk 31 augustus rond moeten zijn (24.hu, Portfolio). Dat is politieke voortgang, geen betalingsbesluit. Hongarije heeft het formele verzoek waarmee de Europese Commissie haar controleproces begint nog niet ingediend.

Ongeveer € 10 miljard aan subsidies en leningen uit de Europese Recovery and Resilience Facility, het postpandemische EU-fonds dat regeringen betaalt voor vooraf afgesproken hervormingen, zit nog vast (Schoenherr, landenpagina van de Commissie). Dat bedrag telt vooral omdat Hongarije zo ver achterloopt op buurlanden met vergelijkbare plannen. BNP Paribas wees er eind juli op dat 91% van de Hongaarse RRF-toewijzing nog niet was uitbetaald, goed voor ongeveer 4,3% van het bbp. Dat is het grootste openstaande aandeel in Centraal-Europa (BNP Paribas). Polen, Tsjechië en Roemenië hebben al veel meer geld opgenomen. Daarmee wordt Hongarije de proef op de som voor de vraag of de eindregels van het fonds overeind blijven.

De deadlineketen: eerst uitvoering, dan papierwerk

De afsluitingsregels van de Commissie trekken een harde grens: alle RRF-mijlpalen en doelen moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn gehaald. Maatregelen na die datum kunnen niet meetellen voor een positief oordeel (afsluitingsbericht van de Commissie). De Europese Rekenkamer bevestigde dezelfde einddatum (ECA).

Na 31 augustus gaat het om papierwerk, niet meer om uitvoering. Hongarije moet uiterlijk 30 september een betalingsverzoek met bewijsstukken indienen. Daarna heeft de Commissie twee maanden voor verificatie, raadpleegt zij het Economisch en Financieel Comité, een orgaan van nationale financiële ambtenaren dat adviseert over uitbetalingen, en mikt zij op betalingsbesluiten uiterlijk 18 december (afsluitingsbericht van de Commissie, Europees Parlement).

Wanneer Vitézy zegt dat mijlpalen zijn gehaald, beschrijft hij dus de eerste stap van vier: de nationale claim, de controle door de Commissie, de overboeking, en daarna de daadwerkelijke uitvoering in de praktijk. Hongarije is pas net aan stap één begonnen.

Spanje laat zien hoe verificatie werkt

Vier dagen voor Vitézy's aankondiging ontving Spanje € 6,234 miljard uit zijn zesde RRF-betaling. De Commissie beoordeelde 73 mijlpalen, keurde bruto € 7,021 miljard goed en trok daar vervolgens correcties voor voorfinanciering vanaf voordat het nettobedrag werd overgemaakt (Spaans ministerie van Financiën, El País).

De Spaanse zaak liet ook zien dat de Commissie uitkomsten kan opsplitsen. Brussel gaf € 265 miljoen vrij dat eerder was opgeschort bij de vijfde betaling, terwijl drie doelen uit de zesde betaling nog verder worden beoordeeld (Brussels Times). Die gedeeltelijke behandeling is relevant voor Hongarije. De Commissie hoeft geen alles-of-nietsbesluit te nemen over de volledige € 10 miljard. Zij kan goedkeuren wat door de controle komt en achterhouden wat niet voldoet.

Bankoverschrijvingen zijn makkelijker te controleren dan corruptiebestrijding

Gewone mijlpalen vragen of een spoorlijn is aangelegd of een digitaal systeem is ingevoerd. Het Hongaarse plan bevat daarnaast 27 "supermijlpalen": voorwaarden die zo zwaar wegen dat het geld bevroren blijft zolang ze niet zijn gehaald. Ze gaan over rechterlijke onafhankelijkheid, corruptie en openbare aanbestedingen. De Raad koppelde die voorwaarden er in december 2022 aan vanwege langdurige zorgen over de rechtsstaat (Raad).

Boedapest heeft op papier stappen gezet tegen corruptie. Het publiceerde een register van bedrijven die wegens eerdere overtredingen zijn uitgesloten van openbare aanbestedingen (Euronews). Ook trad Hongarije toe tot het Europees Openbaar Ministerie, de EU-instantie die fraude met de EU-begroting onderzoekt, al worden de nationale regels voor de benoeming van aanklagers nog uitgewerkt (eucrim, 24.hu).

In het herziene Hongaarse plan ligt bovendien meer nadruk op mijlpalen die sneller te bewijzen zijn: kapitaalinjecties in de staatsontwikkelingsbank en financieringsvehikels voor rollend materieel. Een door accountants bevestigde bankoverschrijving voldoet sneller aan een financiële mijlpaal dan een spoorlijn zichtbaar wordt in het dagelijks leven (Zenith Market Intelligence). Dat is op zichzelf niet onrechtmatig als de door de Raad goedgekeurde mijlpaal het gestorte kapitaal als resultaat definieert. Maar het verschuift wel de toets. Burgers zien vóór 31 augustus misschien geen nieuw ziekenhuis of nieuwe trein, terwijl Brussel een geldige mijlpaal controleert die bestaat uit een werkend register of een afgeronde kapitaalinjectie.

Snelle vrijgave helpt de Hongaarse begroting en de staatsinstellingen die goedgekeurde projecten uitvoeren, en uiteindelijk ook burgers als investeringen in huisvesting, vervoer en zorg daadwerkelijk volgen (Kormany.hu). Strikte verificatie beschermt de geloofwaardigheid van de EU-begroting. Het Europees Parlement klaagde de Commissie in 2024 aan omdat zij Hongaarse cohesiefondsen te makkelijk zou hebben vrijgegeven. Elke indruk van soepelheid is daardoor politiek duur geworden (Europees Parlement).

Hongarije kan nog altijd betaald krijgen. Maar juridische besluiten zijn makkelijker te controleren dan anticorruptiewaarborgen die in de praktijk moeten werken. De Commissie zal bewijs beoordelen, niet het tempo waarin wetten door het parlement gaan.