Hongarije wacht op €16,4 miljard

De Europese Commissie publiceerde op 15 juli haar rechtsstaatrapport voor 2026 en drong er bij Hongarije op aan sneller te hervormen en de corruptiebestrijding te versterken. Voor de nieuwe regering van premier Péter Magyar is dat politiek krediet. Geld levert het nog niet op. Ongeveer € 16,4 miljard aan EU-middelen blijft bevroren, terwijl Magyar nog maar enkele weken heeft om te laten zien dat de wetgeving van na Orbán ook werkelijk wordt toegepast.

Vier sloten, geen hoofdsleutel

De geblokkeerde Hongaarse middelen lijken één dossier. In werkelijkheid zijn het er vier. Het rechtsstaatrapport volgt, beoordeelt en beveelt aan, maar kan zelf geen euro blokkeren of vrijgeven. De echte sloten zitten in afzonderlijke juridische instrumenten, elk met een eigen aanleiding en een eigen sleutelhouder.

De eerste tranche valt onder de begrotingsconditionaliteitsverordening (Verordening 2020/2092), het instrument dat Brussel inzet wanneer corruptie EU-geld in gevaar brengt. Een Commissiefunctionaris zei op 15 juli tijdens een hoorzitting in het Europees Parlement dat onder dit mechanisme ongeveer € 4,2 miljard geblokkeerd blijft. Daarbovenop staat nog € 2,2 miljard vast vanwege voorwaarden rond academische vrijheid, gekoppeld aan het EU-Handvest van de grondrechten. Sinds januari is geen bevroren geld vrijgegeven (hoorzitting Europees Parlement).

Het grootste bedrag zit in de Recovery and Resilience Facility, het coronaherstelfonds van de EU, dat pas uitbetaalt nadat specifieke hervormingsmijlpalen zijn gecontroleerd (Commissiepagina over het Hongaarse herstelplan). De EU-ministers van Financiën keurden op 10 juli het herziene Hongaarse herstelplan goed, waarmee de weg naar ongeveer € 10 miljard openligt. Maar uitbetaling hangt af van 27 "supermijlpalen" over corruptie, aanbestedingen en rechterlijke onafhankelijkheid (Brussels Signal).

De hervormingssprint

Op papier heeft de regering-Magyar haast gemaakt. Het Hongaarse parlement nam in juni meer dan dertig wetswijzigingen aan. Die breiden de bevoegdheden van de Integriteitsautoriteit uit, scherpen de regels voor vermogensverklaringen aan en herstructureren de stichtingen van openbaar belang die activa beheren met een geschatte waarde van ongeveer € 8,5 miljard (Bloomberg, Telex). Op 10 juli trad Hongarije toe tot het Europees Openbaar Ministerie, de EU-instantie die fraude met EU-geld onderzoekt. Daarmee werd het de 25ste lidstaat die meedoet (Euronews).

Poolse media trekken de scherpste externe conclusie: EU-conditionaliteit heeft in Hongarije institutionele verandering afgedwongen, zoals dat eerder ook gebeurde toen Warschau onder de regering-Tusk zijn eigen confrontaties met Brussel uitvocht (OKO.press). Of die conclusie terecht is, hangt volledig af van wat er nu volgt.

Wetten zijn nog geen instituties

Zelfs de sterkste hervormingen op papier zijn weinig waard zonder handhaving. In haar eigen beoordeling van het herstelplan beschrijft de Commissie wat de Integriteitsautoriteit zou moeten doen: fraude opsporen, vermogensverklaringen controleren en ingrijpen wanneer aanbestedingsprocedures gemanipuleerd lijken (Commissiebeoordeling RRP). Het ontbrekende bewijs is of zij dat ook doet. Er zijn geen openbare gegevens over hoeveel aanbestedingszaken de autoriteit heeft stilgelegd, hoeveel verklaringen zij heeft gecontroleerd, of dat contractpatronen rond politiek verbonden bedrijven werkelijk zijn veranderd.

Maatschappelijke organisaties waarschuwden vóór publicatie van het rapport al dat de jaarlijkse rechtsstaatcyclus dreigt te verworden tot een afvinkoefening als aanbevelingen geen deadlines en serieuze opvolging krijgen (European Federation of Journalists). De eigen staat van dienst van de Commissie maakt die zorg groter. In 2023 bewoog zij onder Orbán al richting vrijgave van middelen voordat volledige naleving was vastgesteld. In 2024 gebeurde iets vergelijkbaars bij Polen onder Tusk. Dat roept de vraag op of conditionaliteit überhaupt een geloofwaardig handhavingsinstrument is (CER).

De deadline van augustus 2026 voor de RRF maakt de ruimte nog kleiner. Als hervormingen en investeringen dan niet zijn afgerond, dreigt Hongarije de toegang tot het resterende herstelgeld definitief te verliezen (Commissiepagina over het Hongaarse herstelplan). Daarmee komt ook de Commissie zelf voor een toets te staan: grondig controleren onder politieke tijdsdruk, of opnieuw uitbetalen voordat het bewijs er ligt. Het antwoord bepaalt of conditionaliteit een poort is, of toch vooral een draaideur.