Hongarije laat brieven door, houdt Oekraïne-veto

Volgens de Financial Times, die twee functionarissen citeert, heeft de Hongaarse premier Péter Magyar zijn diplomaten opgedragen de brieven niet langer tegen te houden waarin Oekraïne en Moldavië worden gevraagd hun standpunten voor de volgende fase van de EU-toetredingsonderhandelingen uiteen te zetten. Daarmee komt na maanden een einde aan de blokkade van een voorbereidende stap. De onderhandelingen gaan er niet mee open; daarvoor behoudt Hongarije zijn veto.

De voorbereiding gaat door, het veto blijft

EU-toetredingsonderhandelingen zijn ingedeeld in 'clusters': groepen beleidsterreinen waarop een kandidaatland zijn wetgeving in overeenstemming moet brengen met de EU-regels. Oekraïne opende op 15 juni 2026 het eerste cluster, over de rechtsstaat en andere fundamentele onderwerpen (Raad van de EU). De brieven gaan over de volgende twee clusters: de interne markt en concurrentievermogen en groei.

De nationale ambtenaren zouden de brieven op 6 oktober goedkeuren (European Pravda). Een brief zet alleen het voorbereidende werk in gang. Oekraïne stelt zijn positie op, waarna de 27 regeringen een gezamenlijk antwoord van de EU vaststellen.

Daarna volgt de beslissende stap. Voor de formele opening van onderhandelingen over deze onderwerpen moeten alle EU-regeringen instemmen. Elk land kan die dus tegenhouden (onderhandelingskader). Ierland, dat momenteel de vergaderingen van de EU-regeringen voorzit, kan een compromis helpen sluiten, maar kan niet zelfstandig een cluster openen. Hongarije kan dat wel alleen blokkeren.

De prijs is een onderwijswet

Boedapest wil dat de etnisch-Hongaarse minderheid in Transkarpatië, in het westen van Oekraïne, verzekerd is van onderwijs in het Hongaars. Nadat Oekraïne het eerste cluster had geopend, blokkeerden Hongaarse functionarissen verdere voortgang, eerst in juli en opnieuw in september (To Brief).

Kyiv kwam met wetsvoorstel nr. 16119, dat op 1 oktober werd ingediend door 14 parlementsleden, onder wie parlementsvoorzitter Ruslan Stefanchuk (Verchovna Rada). De bepaling die aan de Hongaarse eis tegemoetkomt, geeft een bijzondere status aan scholen waar meer dan de helft van de leerlingen les krijgt in een minderheidstaal die ook een officiële EU-taal is. Hongaars valt daar wel onder, Russisch niet (Oekraïens ministerie van Onderwijs). Zulke scholen mogen niet worden gesloten of gereorganiseerd zonder toestemming van het ministerie. Zo wordt het taalrecht ook vastgelegd in de bescherming van de scholen zelf.

Hongarije zou zijn verzet tegen de opening van de twee clusters laten varen als het Oekraïense parlement de wet aanneemt, meldde Reuters op basis van twee EU-diplomaten. Minister van Buitenlandse Zaken Anita Orbán verwelkomde het wetsvoorstel op 2 oktober (Reuters). De Financial Times koppelt volledige Hongaarse steun aan een stemming in het parlement, die volgens de krant op 12 oktober plaatsvindt (Financial Times). Het parlementaire overzicht bevestigt die datum niet en vermeldde op 5 oktober dat het wetsvoorstel nog bij een commissie lag (Verchovna Rada).

Boedapest heeft een reëel argument. Bescherming van minderheden is immers een van de voorwaarden die de EU zelf aan lidmaatschap stelt, en het onderhandelingskader van Oekraïne vraagt om een actieplan voor minderheidsrechten. Het bezwaar betreft de methode: één regering maakt van een bilateraal geschil een veto over stappen die de 27 gezamenlijk moeten zetten.

Moldavië staat in dezelfde rij

Moldavië heeft geen schoolgeschil met Boedapest, maar betaalt wel de prijs van dit conflict. Hongarije blokkeerde geen afzonderlijk besluit over de opening van het cluster concurrentievermogen voor Moldavië, maar andere regeringen wilden de twee kandidaat-landen niet van elkaar loskoppelen (Euronews). De berichtgeving maakt niet duidelijk waarom. Het gevolg is helder: het conflict tussen Hongarije en Kyiv bepaalt het tempo van Moldaviës toetreding.

Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos zei dat de twee clusters de week daarop tijdens conferenties in Luxemburg geopend zouden kunnen worden, als de lidstaten hun procedures versnellen (opname van de Europese Commissie). Ze presenteerde dat als een mogelijkheid, niet als een besluit.

De gang van zaken wijst op een beperkte verschuiving. Magyar heeft op het voorbereidende traject terrein prijsgegeven door, naar verluidt, de blokkade van de brieven op te heffen. Hongarije zegt dat zijn steun voor de formele opening afhangt van een wet die Kyiv nog niet heeft aangenomen. Het land behoudt bovendien het veto waarmee het de opening kan tegenhouden. Neemt het Oekraïense parlement de wet aan, dan moet de regering-Magyar op de toetredingsconferentie duidelijk ja zeggen, of bij de volgende stap met een nieuwe voorwaarde komen.