Hongarije wacht op één wet

Hongarije moet Brussel bewijzen dat het de hervormingen heeft uitgevoerd die nodig zijn voor geld uit het EU-herstelfonds. Een deel van dat bewijs hangt nu aan een wet die nog bij het Constitutioneel Hof ligt. De deadline voor dat bewijs is 31 augustus: over elf dagen dus. Na die datum telt een niet-afgeronde hervormingsmijlpaal niet meer mee voor de Hongaarse betalingsaanvraag uit het herstelfonds (Commission closure notice, ECA).

Het gaat om Wet XVIII van 2026, waarin transparantieregels en energiehervormingen zijn samengebracht die rechtstreeks samenhangen met toegang tot EU-geld. Volgens HVG en Népszava is dit het laatste nog openstaande verzoek over EU-fondsen bij het Hongaarse Constitutioneel Hof. Op 14 augustus wees het hof een aparte klacht tegen een grondwetswijziging af. Die klacht ging volgens het hof over de inhoud van de wijziging, niet over de manier waarop zij was aangenomen. Alleen dat laatste mag het hof bij grondwetswijzigingen toetsen (444, Kontroll). Die zaak was juridisch overzichtelijk. Wet XVIII is dat niet. Omdat het om een gewone wet gaat, kan het hof wél naar de inhoud kijken. De uitkomst bepaalt daarmee rechtstreeks wat Hongarije aan Brussel kan laten zien.

Wat de wet doet en waarom Brussel haar nodig heeft

Wet XVIII breidt vanaf 26 augustus het Hongaarse register voor publieke gegevens uit naar staatsbedrijven en naar de aan de regering verbonden vermogensbeheerstichtingen waarlangs onder Orbán publieke bezittingen werden ondergebracht. Juist die stichtingen stonden centraal in de Brusselse zorgen over belangenverstrengeling. De Hongaarse gegevensbeschermingsautoriteit heeft de uitbreiding bevestigd (NAIH). Consultatiedocumenten van de regering koppelen vervolgbesluiten bovendien aan energiehervormingen uit het herstelplan (kormany.hu).

Wet XVIII is daarmee een onderdeel van het Hongaarse bewijsstuk richting Brussel: de toegezegde hervormingen bestaan in wetgeving, niet alleen in beleidsvoornemens. Vernietigt het hof de wet vóór de deadline, dan verliest Hongarije de juridische basis voor een deel van zijn hervormingsbewijs. Laat het hof de wet overeind, dan wordt de weg naar betaling een stuk eenvoudiger.

Lastiger wordt het als de uitspraak pas na 31 augustus komt. Dan moet de Commissie een vraag beantwoorden waarvoor geen helder precedent bestaat: geldt een wet waartegen nog een constitutionele procedure loopt als bewijs van een afgeronde hervorming? Of is juist die openstaande procedure genoeg reden om betaling op te schorten?

Wie baat heeft bij vertraging

De verzoeken zijn ingediend door Fidesz-KDNP, de partij van Viktor Orbán, die inmiddels in de oppositie zit nadat Péter Magyar een supermeerderheid won. Een oppositiepartij gebruikt constitutionele toetsing dus om tijdsdruk te zetten op een regering die EU-geld probeert vrij te spelen. Of Fidesz dat deed uit obstructie of uit oprechte juridische zorg, maakt voor het effect weinig uit: de kalender van Magyar wordt krapper.

De Raad, waarin de EU-regeringen stemmen, keurde in juli het herziene Hongaarse herstelplan goed. Daarmee kwam ongeveer € 10 miljard aan subsidies en leningen binnen bereik, maar pas na controle van de mijlpalen (Council). De Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, het EU-fonds voor prestaties na de pandemie onder Verordening 2021/241, betaalt op basis van gedocumenteerd bewijs, niet op basis van beloften. Hongarije moet afgeronde hervormingen aantonen, uiterlijk 30 september een betalingsverzoek indienen en de Commissie moet vóór het einde van het jaar uitbetalen. Het geld komt in gecontroleerde tranches, niet als één beloning voor politieke verandering (Tagesschau). Het Europees Parlement, dat de Commissie aanklaagde na een eerdere beslissing om Hongaars geld vrij te geven, verhoogt intussen de druk om de voorwaarden strikt te toetsen.

Daarnaast ligt er nog een aparte bevriezing van Hongaarse cohesiemiddelen, het langlopende EU-begrotingsgeld voor armere regio's. Die loopt via een ander spoor: het conditionaliteitsmechanisme voor de begroting, gekoppeld aan rechtsstaatzorgen over aanbestedingen en corruptiebestrijding (Council Decision 2022/2506). Daar hangt geen afgrond op 31 augustus aan. De acute deadline zit bij het herstelfonds.

Drie spelers, elf dagen

Het Hongaarse Constitutioneel Hof kan de zaak over Wet XVIII nog afdoen voordat zijn reces op 28 augustus eindigt. Dan blijft de wet staan, of verdwijnt zij alsnog. De regering-Magyar kan vervangende wetgeving maken, maar alles wat na 31 augustus wordt aangenomen, kan niet met terugwerkende kracht gelden als tijdige hervorming. En de Commissie moet bepalen of een wet die nog onder rechterlijke toetsing ligt, kwalificeert als afgeronde hervorming.

De recente positieve beoordeling van het Poolse herstelplan (gov.pl) laat zien dat Brussel uitbetaalt wanneer het bewijs voldoet. Juist omdat de controle draait op documenten, kan een binnenlandse rechtszaak het proces blokkeren. Het hof in Boedapest bepaalt of het Hongaarse bewijs juridisch overeind staat tegen de tijd dat Brussel erover moet oordelen.